Haber: CRI Türk Dış Haberler Servisi

Çin ve ABD temsilcileri Biden’ın göreve gelmesinden bu yana ilk kez ticaret konusunu ele aldı. Amerikan basınındaki yorumlara göre, 2019’daki birinci faz ticaret anlaşması yeni bir uzlaşının temelini oluşturabilir. Ticaret savaşlarında merak edilen beş soruyu yanıtlıyoruz.

Çin ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) arasında 2018 yılında başlayan ve 2019’daki birinci faz ticaret anlaşması ile barış sinyallerinin verildiği ticaret savaşında yeni bir sayfa açılabilir. Biden yönetiminin iktidara gelmesinin ardından iki ülke, ilk kez perşembe günü ticari konuların masaya yatırıldığı bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi. ABD Ticaret Temsilcisi Katherine Tai ile Çin’in dış ticaret müzakerelerinden sorumlu Başbakan Yardımcısı Liu He’nın katıldığı görüşmelerde Biden yönetiminin ticari ilişkileri gözden geçirme çalışmalarına ilişkin detaylar ele alındı.

Beijing ve Washington arasındaki hareketliliğe paralel olarak gündeme gelen ticaret savaşlarına dair merak edilen soruları CRI Türk okurları için derledik:

TİCARET SAVAŞLARI NEDEN BAŞLADI?

Çin’in dışa açılma politikası ve 2001 yılında Dünya Ticaret Örgütü’ne (DTÖ)  girmesiyle hızlanan toparlanması dünyanın en büyük ikinci ekonomik gücü olmasıyla neticelendi. Bu süre zarfında Çin ve ABD arasında gelişen ekonomik ilişkiler kadar ticaret açığı da dikkat çekici seviyeye geldi. ABD’nin Çin’e olan ticaret açığı 2002’de 103,1 milyar dolarken bu açık ticaret savaşlarının 2017’de başlamasından hemen önce 375 milyar dolara ulaştı.

2016 yılındaki başkanlık kampanyası sırasında Çin ile olan ticaret açığını azaltma sözü veren eski ABD Başkanı Donald Trump’a göre, ortaya çıkan tablonun arkasında Beijing yönetiminin zorunlu teknoloji transferi ve mülkiyet haklarını çiğnemesi gibi bir dizi haksız pratiği yatıyordu. Çin yönetimi ise DTÖ’ye katılımından bu yana gerekli prosedürleri yerine getirmeye devam ettiğini ve ABD’nin Çin’in yükselişini baskılamak istediğini vurguluyordu.

Trump’ın yanlış teşhisine eklenen ticaret savaşları tabloyu daha da dramatik hale getirdi. Çin ve ABD arasındaki ticaret açığı 2018 yılında azalmak şöyle dursun 2018’de 378 milyar dolara yükseldi. ABD’li diplomat Chas W. Freeman, gelinen noktayı son makalesinde şu ifadelerle tasvir etti:

“ABD’li çiftçiler, 24 milyar dolar tutarındaki Çin pazarlarının çoğunu kaybetti. ABD şirketleri daha düşük karları kabul etmek, ücretleri düşürmek, ücret artışlarını ertelemek ve Amerikalı tüketiciler için fiyatları yükseltmek zorunda kaldı. ABD Gayri Safi Yurt İçi Hâsılası (GSYİH) yaklaşık 320 milyar dolar azaldı. Amerikalı aileler tüketim malları için yılda ortalama bin 277 dolar daha fazla ödeme yapmaya başladı. Çin’e taşeron olarak verilen Amerikan işlerinde neredeyse hiçbir değişiklik olmadı. ABD, 2025 yılına kadar 320 bin iş kaybı ve tahmin edilenden 1,6 trilyon dolar daha az bir GSYİH bekleyebilir.”

TARAFLAR TİCARET SAVAŞINDA HANGİ ADIMLARI ATTI?

ABD ve Çin arasındaki ticaret savaşı 6 Temmuz 2018’de Washington yönetiminin 34 milyar dolar değerinde Çin ithalatına yüzde 25’lik gümrük vergisi koymasıyla başladı. 2019’un Aralık ayının ortalarındaki birinci faz anlaşmaya kadar devam eden süreçte 360 milyar dolar değerindeki Çin malına tarifeler uygularken, Beijing yönetimi ise ABD ürünlerine yaklaşık 110 milyar dolar değerinde ithalat vergileriyle misilleme yaptı.

BİRİNCİ AŞAMA TİCARET ANLAŞMASI NEDİR?

Birinci aşama ticaret anlaşması 15 Ocak 2020’de resmen imzalandı ve hükümleri bir ay sonra yürürlüğe girdi. Donald Trump ve Çin’in baş müzakerecisi Başbakan Yardımcısı Liu He, anlaşmayı Beyaz Saray’da imzaladı. Anlaşmanın parçası olarak Çin, sonraki iki yıl içinde 2017 seviyelerine kıyasla 200 milyar dolar tutarında ek Amerikan mal ve hizmeti satın almayı kabul etti. Bu ilave alımların 77 milyar dolarını imalat, 52 milyar dolarını enerji,32 milyar dolarını tarım ürünleri ve 38 milyar dolarını hizmet sektörü oluşturuyordu. Trump’a göre ek misillemeleri askıya alan Çin ayrıca ABD ihracat listesinin önündeki engelleri kaldırma sözü verdi. Bu ürünler arasında sığır eti, domuz eti, kümes hayvanları, deniz ürünleri, süt ürünleri, pirinç, bebek maması, hayvan yemi ve biyoteknoloji ürünleri yer alıyordu.

Anlaşma aynı zamanda ABD’nin yaklaşık 162 milyar dolar tutarında Çin malları için planlanan yüzde 15’lik bir gümrük vergisini askıya almasıyla sonuçlandı ve yaklaşık 110 milyar doları değerindeki mevcut yüzde 15’lik gümrük vergisi yarı yarıya (yüzde 7,5’e) düşürüldü.

ANLAŞMA ŞU AN HANGİ AŞAMADA?

Peterson Uluslararası Ekonomi Enstitüsü’nün 2021 Şubat’ında hazırladığı bir rapora göre, 2020’de ABD’nin birinci aşama mal ihracatı hedefin yüzde 40 gerisinde kaldı. Çin’in anlaşma kapsamındaki imalat malları satın alımları 2020’de hedefin yüzde 57’sini karşıladı. Otomobiller, kamyonlar ve parçalar hedefin yüzde 40’ını karşılarken, uçaklar, motorlar ve parçalar hedefin yüzde 18’ini ulaştı.

Bununla birlikte, yarı iletkenler ve yarı iletken üretim ekipmanları konusundaki  hedefi yüzde 27 oranında aşıldı. Tarım ihracatı 2020’de hedefin yüzde 18 gerisine düştü. Anlaşmanın bir parçası olarak Çin, kümes hayvanları, domuz eti, soya fasulyesi ve arpa da dahil olmak üzere bir dizi Amerikan çiftlik ürününe yönelik ithalat kısıtlamalarını kaldırdı. Raporda, Çin’in enerji ürünleri ithalatının taahhüdün yüzde 37’sini karşıladığı belirtildi.

Öte yandan Çin’e tıbbi ürün satışları da yeni tip koronavirüs salgını nedeniyle hedefin yüzde 111 gerisinde kaldı.

BIDEN DÖNEMİ TİCARET SAVAŞLARINA NASIL YANSIYACAK?

ABD Başkanı Joe Biden göreve başlamadan önde yaptığı açıklamada Trump’ın uyguladığı tarifeleri kaldırmayacağını belirtmişti. Biden’a göre tarifeleri kaldırmadan önce birinci aşama ticaret anlaşmasını gözden geçirmek ve Avrupalı müttefikleri ile ortak bir cephe kurmak gerekiyordu.

Biden 2020 yılının Aralık ayında The New York Times gazetesine verdiği röportajda Çin karşı en iyi ticaret stratejisinin “tüm müttefikleri aynı cephede toplamak” olduğunu ifade etti. Biden aynı röportajda Çin’e karşı teknoloji transferleri ve devlet sübvansiyonlarını gündeme alacağı sinyalini verdi.  Benzer şekilde 2021 Şubat’ında CNBC kanalına konuşan ABD Hazine Bakanı Janet Yellen, “Tarifeler şu an için yürürlükte kalacak.” derken, Ticaret Temsilcisi (USTR) Katherine Tai müzakerelerde aceleci olmayacakları değerlendirmesinde bulundu.

The New York Times gazetesine göre, Washington yönetiminin Çin’e dönük ticari yol haritasını gelecek yılın ilk aylarında somutlaştırması bekleniyor.