Global Times / Liu Dan

Huawei Finans Direktörü (CFO) Meng Wanzhou vakası, uzun zamandır Çin-Kanada ilişkilerine engel olan bir konuydu. Şimdi Meng Çin’e döndü, bu gerçekte iki tarafın ikili ilişkileri konusunda sakince düşünmesi için bir fırsat, ancak bunu düzeltmek o kadar kolay olmayacak. 

Meng vakası, Çin-Kanada ilişkilerinde gerilemeye sebep olan temel bir neden yerine sadece bir ateşleme fitiliydi. Esasında, Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) Çin-Kanada ilişkileri üzerindeki etkisi son yıllarda çok belirgindi. Bu Beijing ile Ottowa arasında ideoloji, insan hakları ve güvenlik gibi konularda anlaşmazlıklara yol açtı. Bu yüzden Meng’in vakasının çözümü Çin ile Kanada’nın ikili ilişkilerinin temel konularını yeniden düşünmeleri için bir şanstır.  

İki Kanadalı Michael Kovrig ve Michael Spavor, Çin’de işledikleri suçlarla ilgili suçlarını kabul ettiler ve tıbbi nedenlerle kefaletle serbest bırakıldıktan sonra geçen hafta cuma günü Kanada’ya gitmek için Çin’den ayrıldılar. Ancak Kanada Dışişleri Bakanı Marc Garneau pazar günü, Kanada hükümetinin Çin ile ilişkileri normalleştirme girişimi konusunda “hayallere kapılmadığını” ve Kanada’nın Çin ile Uygurlar, Tibetliler ve Hong Kong konusundaki davranışıyla mücadele edeceğini söyledi. 

MENG VAKASININ ÇİN-KANADA İLİŞKİLERİNE ETKİSİ

Meng vakası Çin-Kanada ilişkilerini gerçekten bozdu. Fakat Ottowa’nın bu konularda Beijing’i kışkırtmasının tek sebebi bu değil. Bir yandan Ottowa, Çin politikası konusunda Washington’ın baskısıyla karşı karşıya bulunuyor. Kanada, Washington ile son derece uyumlu bir konumu sürdürmeye çalışarak ABD yönetiminin müttefiklerinden taleplerini karşılamayı seçmiş olabilir.

Diğer taraftan Çin ile Kanada’nın ideoloji, insan hakları ve yönetim sistemleri konusunda farklılıkları var. Kanada’nın Çin’e karşı tutumu, siyasi çevre ya da genel olarak son yıllarda kötüleşti. Bu tamamen tek başına Meng vakasından kaynaklanmıyordu. 

ABD, Birleşik Krallık ve Avustralya yakında “AUKUS” adlı bir üçlü güvenlik ortaklığı oluşturdu. Kanada, “Beş Göz” ittifakının bir üyesi olarak dışarıda bırakıldı. Bazı uzmanlar Ottowa’nın Çin’e karşı yeteri kadar sert davranmadığı için yeni oluşuma alınmadığına inanıyorlar. Kanada’nın dışlanması bu ülkenin Çin politikası nedeniyle diğer ABD müttefiklerinden bağlarını daha da fazla kestiğini kanıtlıyor. Beş Göz ittifakı arasında bulunan Yeni Zelanda da AUKUS’da yer almadı. Yeni Zelanda ayrıca ABD ve Avustralya ile özellikle Huawei’in 5G teknolojisi konusu olmak üzere Çin’e karşı politikasında anlaşmazlık içinde bulunuyor. Aynı şekilde Kanada Liberal Partisi Çin politikasında nispeten temkinli bir davranış gösterdi. Bu ABD ve onun ittifakı için zayıf bir bağ olarak görülebilir, bu nedenle Washington, Kanada ile Yeni Zelanda’yı geride bırakarak, Birleşik Krallık ve Avustralya ile yeni bir iş birliği mekanizması oluşturuyor. 

WASHINGTON’IN İRADESİ ÇİN İLE KANADA İLİŞKİLERİNİN ESKİ GÜNLERE DÖNMESİNİ ZORLAŞTIRABİLİR

Kanada Başbakanı Justin Trudeau’nun kısa süre önce yeniden seçilmesinden sonra yeni Liberal hükümetin Çin politikasının nasıl olacağı Kanada hükümetinin iradesi ve yeteneğine bağlı olacak. Yine de Liberal parti Çin politikası söz konusu olduğunda Muhafazakâr Parti’ye kıyasla nispeten daha temkinli davranıyor. Bu yılın başında Kanada parlamentosu Çin’in Uygun Müslüman azınlığa muamelesi konusunda bağlayıcı olmayan bir önergeyi kabul etti. Ancak Trudeau ve kabinesi çekimser oy kullandı. Bu bir işaret olabilir. Huawei’in 5G teknolojisi ile ilgili olarak Kanada, Huawei’yi 5G şebekesinden resmen yasaklamayan ya da kısıtlamayan Beş Göz ittifakının tek üyesidir. Dolayısıyla Liberal Parti yönetimi Çin ile ilişkilerini tamamen tehlikeye atmak istemiyor gibi görünüyor. 

İktidar açısından Liberal Parti halen bir azınlık hükümetidir. Bu birçok yönden muhalefet partisi tarafından hala engelleneceği anlamına geliyor. Bu açıkçası Çin politikasını da kapsıyor. Liberal Parti Çin-Kanada ilişkilerini düzeltme konusunda çalışmak için çok fazla özgürlüğe sahip olmayabilir. Bu arada ABD Başkanı Joe Biden yönetimi ABD ittifakına daha fazla odaklanacak. Ve Washington’ın kesinlikle Ottowa’dan daha fazla talebi olacak. Çin-Kanada ticari ilişkileri düzelebilir. Ancak Kanada’nın iç sorunlarından kaynaklanan kontrol ile dengeleri ve Washington’ın iradesi, Çin ile Kanada ilişkilerinin eski günlere dönmesini zorlaştırabilir.