CGTN / Simon Johnson

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Senatosu Bankacılık Komitesi bugün Federal Rezerv Bankası Başkanlar Kurulu’nun 3 adayı ile ilgili onaylama toplantısını yapacak; Sarah Bloom Raskin, Lisa Cook ve Philip Jefferson. Her üç adayda olağanüstü yeterli, derin deneyimi olan ve bankacılık düzenlemeleri, uluslararası ekonomisi ve para politikası dâhil birbiriyle örtüşen alanlarda uzmanlığa sahip.

Manşetlere çıkacak konulardan biri kesinlikle Merkez Bankası’nın iklim değişikliğinin finansal sistem için oluşturduğu risklerle ne ölçüde ilgilenmesi olacak. ABD Merkez Bankası Başkanı Jerome Powell sık sık bu risklerin ciddiye alınmasının zorunlu olduğunu söyledi. Bu konudaki açıklamaları siyasetin iki kanadındaki siyasetçilerce tartışılmadı ya da sert tepki görmedi. Deneyimli bir düzenleyici olarak Raskin’in denetimden sorumlu başkan yardımcısı olarak atanması Powell’ı bu konularda desteklemenin iyi bir yolu olacak.

Kongre 2010’daki Dodd-Frank finansal reform yasasında bir başkan yardımcısı pozisyonu yarattı. Bu madde algılanan ve gerçek düzenleme başarısızlıklarına doğrudan bir tepkiydi özellikle Eylül 2008’de patlayan yıkıcı küresel finansal krize giden zamandaki sistemik riskin büyük resmini görememesi. Merkez Bankası tek finansal düzenleyici olmasa da, olağanüstü etkili, tipik olarak diğer yetkililerin ve özel sektör yatırımcıların riskler hakkında ne düşüneceklerini şekillendirmekte.

FİNANSAL SİSTEM SORUN YAŞADIĞINDA PARA POLİTİKASI ETKİ KAZANMAYA ÇALIŞIR

2008’in karanlık günlerinden bu yana çok zaman geçti. Ama küresel bankaları yöneten insanların aşırı büyük bir risk iştahı var, çünkü o zaman gerçek olan bugün de büyük ölçüde gerçek olmaya devam ediyor; bankerler işler iyi gittiğinde avantajları ile kâr paylarını alır ve sonuçta ortaya çıkan riskleri ise vergi verenler ve merkez bankalarının sorunu haline gelir. Ve bankerler daha güvenli işletmeler şeklinde bölünmelerden kaçınacak ya da karmaşık yapılarını basitleştirecek kadar siyesi bakımdan çok etkilidirler, bu onların başarısız olamayacak kadar büyük oldukları anlamına geliyor. Birçok ekonomi üzerinde korkunç etkilerden korkan hükümetler ve merkez bankaları onları krizden kurtarmak konusunda baskı hissederler, bu sadece ilerdeki aşırı risk almaları teşvik eder ve milyonlarca insan için felaket tehdidini artırır.

Denetleme başkan yardımcısı (bankanın öz kaynaklı ticareti ya da spekülatörlere borç verme gibi) açık mevcut riskler üzerine odaklanmakla görevlendirilirken aynı zamanda bundan sonra hangi riskin belirgin hale gelebileceğini dikkate almakla görevlendirir. ABD Merkez Bankası 2000’lerin baylarında 5 yıl süreyle özel sektör ipotek teminatlı menkul değerler ve ilgili türevler bütün küresel finansal sistemi istikrarsızlaştıracak kadar büyürken seyirci kaldı (bazen destekledi.) Merkez Bankası bu menkul değerlerin gelişmesinin arkasındaki teori ve pratiği -2007’nin yazında piyasanın çökmeye başladığı noktaya kadar- sağlam olarak gördü.

Merkez Bankası ilk defa sürprize uğramadı. ABD Federal Mevduat Sigorta Şirketi sayesinde bireylerin mevduatlarını sigorta eder. Ama para piyasası fonları Mart 2020’de yoğun furyalar yaşadı. Ve genel Hazine piyasası salgının erken döneminde kısmen hükümet menkul değerlerinin, finansal kurumlar arasında şeffaf olmayan “repo” işlemleri ile borç alma ve verme için kullanılmasının sonucunda, baskı altına girdi. (Columbia Üniversitesinden Lev Menand’ın bu konuları ele alan mükemmel bir kitabı yakında çıkacak.)

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BİRÇOK ÜLKEDE SİYASİ GÜNDEMİN ÖNEMLİ BİR PARÇASI

İklimle bağlantılı risklere gelince, Powell bunları kongredeki son onaylanma oturumunda iyi bir şekilde anlattı: “Düşük karbonlu ekonomiye geçişin varlıkların ya da bütün endüstrilerin aniden yenide fiyatlandırılmasına neden olabileceğini biliyoruz ve bunun hakkında önceden dikkatli biçimde düşünmemiz ve anlamamız ve bütün bunlarla ilgilenecek bir pozisyonda olmamız gerekir.” Başka bir deyişle, bankalar kendilerini birden artık geçerli olmayan bir dizi varsayımla alınmış krediler veya diğer varlıklara sahip bir halde bulabilirler. Bankerler son kez kitleler halinde sürüye uyduklarında, konut fiyatlarının her zaman yükseleceği varsaymışlardı. Bu sağlam bir varsayımdı. Merkez Bankası ile diğer merkez bankaları para politikalarını fiyat istikrarı ve tam istihdam yaratmak için kullanır. Ama ne zaman finansal sistem sorun yaşasa, para politikası etki kazanmaya çalışır.

Sonuç olarak, Merkez Bankası’nın eski denetimden sorumlu cumhuriyetçi başkan yardımcısı Randal Quarles, Finansal İstikrar Kurulu’nun başkanı olarak iklim finansal riskleriyle mücadele için küresel olarak merkez bankaları için bir “yol haritası” hazırlanmasına öncülük etti. İklim değişikliği birçok ülkede siyasi gündemin önemli bir parçası ve aşırı iklimin neden olduğu riskler dünyanın büyük bir kısmında artıyor. Bu riskleri görmezden gelmek çılgınlık olur. Raskin’in dikkatli bir düzenleyici ve iş birlikçi bir çalışma arkadaşı sicilinin Senato’da hızla onaylanmasını sağlaması gerekir. Merkez Bankası Powell ve diğer adaylarla birlikte iklim değişikliğinden kaynaklananlar dâhil finansal sistemin istikrarına yönelik riskleri ele alma konusunda mevcut uzlaşma içinde anlamlı bir ilerleme göstermeye hazır görünüyor.