China Daily / Zhai Kun & Yin Ke

Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği’nin (ASEAN) 2022 yılı dönem başkanı Kamboçya, 18 Nisan’da ASEAN ve Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD), ASEAN-ABD ilişkilerinin 45. yılını kutlamak için 12-13 Mayıs’ta Washington’da özel bir zirve düzenleyeceğini açıkladı. 2016 yılından bu yana yapılacak ikinci özel zirve, ASEAN liderlerinin 2017 yılından bu yana ilk yüz yüze toplantısı olacak. 

Aslında ABD Şubat ayında tek taraflı olarak 28-29 Mart’ta zirveye ev sahipliği yapmayı planladığını açıklamış, ancak zirve iki taraf arasında tarih konusundaki açık anlaşmazlık yüzünden ertelenmişti. Bir noktada ASEAN liderleri, programdaki birkaç değişiklik yüzünden öfkelenmişti.  

Kamboçya ile ABD tarafından yapılan açıklamalara göre, ASEAN liderleri ve ABD Başkanı Joe Biden, Covid-19 salgınıyla mücadele ve küresel sağlık güvenliği, iklim değişikliği, sürdürülebilir kalkınma, denizcilik iş birliği, insan sermayesi gelişmesi, eğitim ve insanlar arası mübadelenin yanı sıra bağlanabilirlik ile ekonomik iş birliği gibi alanlarda iş birliğini artırmanın yollarını ve araçlarını tartışacak. Ve Phnom Penh, “tarihi toplantı sırasında, ASEAN liderleri ve ABD’nin ASEAN-ABD ilişkilerinin gelecekteki yönünü planlayacağını” bildirdi. 

Zirvenin, ASEAN-ABD ilişkilerinin geleceğini nasıl planlayacağını ve niçin ABD’nin zirveye ev sahipliği yapmak istediğini anlamak için onların liderleri arasındaki ilişkiyi yeniden gözden geçirmek gerekiyor. 2009 yılında eski ABD Başkanı Barack Obama, Singapur’da ASEAN’a üye 10 ülkenin bütün liderleriyle görüşen ilk ABD başkanı oldu ve 2016 yılında ABD’de yapılan ilk ABD-ASEAN zirvesine ev sahipliği yaptı. Eski ABD Başkanı Donald Trump 2017 yılında Filipinler’in başkenti Manila’da yapılan zirveye katıldı, ancak üç yıl üst üste ASEAN toplantılarına katılmayarak, Washington’ın Güneydoğu Asya ile “ilişkisinin kesildiğinin” işaretini verdi ve belki de ASEAN üyelerini büyük güç rekabetinde satranç taşları olarak gördü. Buna taban tabana zıt şekilde Çin, istikrarlı bağlarını desteklemek, bölgesel iş birliğinde bir örnek oluşturmak için ASEAN üyeleriyle bütün toplantılara katıldı.

ABD ASEAN’I ZORLAYAMAZ 

Geçen yıl Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping, Beijing’de Çin-ASEAN Diyalog İlişkilerinin 30. yıl dönümünü Kutlamak için Özel Zirve’de yaptığı konuşmada, Çin’in bölgesel diplomasisinde ASEAN’a yüksek öncelik vermeye, ASEAN birliğini değişmez şekilde desteklemeye ve ASEAN toplumunu oluşturmaya devam edeceğini söyledi. Çin’in her zaman bölgesel yapıda ASEAN’ın merkezde olmasını ve ASEAN’ın bölgesel ve uluslararası ilişkilerde daha büyük rol oynamasını destekleyeceğini söyleyen Xi, ayrıca Çin’in ASEAN üyesi ülkelerle birlikte barışçıl, güvenli, huzurlu, müreffeh, güzel ve dostane bir bölge inşa etmeyi istediğini vurguladı. 

Biden yönetiminin, Asya-Pasifik bölgesinde kurduğu ittifaklar ASEAN liderliğindeki iş birliği mekanizmasını tehdit ediyor. Güneydoğu Asya’nın, Biden yönetiminin şubat ayında “güncellediği” ABD’nin yeni Hint-Pasifik stratejisinin merkezi olduğu ortadadır. Washington yönetiminin, Çin’i kontrol altına almak için ASEAN üyeleri arasında güvensizlik tohumlarını atma girişiminin de başarısız olduğu açıktır. ABD’nin ASEAN’a yönelik stratejisinin bölgesel refahı desteklediği gerçek, ancak bu strateji bölgedeki gerilimi de artırdı. Özellikle, yavaş bir başlangıçtan sonra Biden yönetimi, ABD’nin ASEAN üyeleriyle ilişkilerini düzeltmek adına 2021 yılının ortasından bu yana Güneydoğu Asya’yı ziyaret etmesi için bir dizi üst düzey yetkiliyi gönderdi. Ve ABD yönetimlerinin ASEAN üyelerini, ABD ve Çin arasında taraf seçmeye zorlama politikasına uygun olarak, ABD’nin yeni Hint-Pasifik stratejisi “ASEAN’ın bakış açısını” açıkça desteklemiyor. 

ABD BÜYÜK ÜLKELER ARASINDAKİ GÜÇ DENKLEMİNİ DESTEKLEMELİ

ABD’nin, Asya-Pasifik bölgesindeki varlığını güçlendirmeyi amaçlayan Avustralya, Birleşik Krallık-ABD ittifakını (AUKUS) örnek olarak alalım. Birçok ASEAN üyesi, AUKUS’un ilanını artan bir jeopolitik risk ve ASEAN’ın merkezde olmasına meydan okuma olarak görüyor. Bu yüzen ABD, perşembe-cuma günleri yapılacak zirve sırasında bölgesel güvenlik mekanizmaları ve ASEAN üyeleri arasındaki ilişkiyi tartışabilir. Ekonomik cephede, ABD zirvede belki yeni bir Hint-Pasifik ekonomi çerçevesi açıklayacaktır. Ancak ASEAN üyeleri, ABD’yi bölgesel ekonomik kalkınmayı destekleme politikasını yeniden düşünmeye zorlayabilecek söylemden ziyade bölge için açık bir ticaret ve ekonomik gündem konusunda daha fazla endişe duyuyorlar. 

ASEAN kapsayıcı bölgesel düzen oluşturmayı amaçladığı ve ABD liderliği özel bir yaklaşıma inandığı için Washington Güneydoğu Asya’da ürkütücü sorunlarla karşı karşıya bulunuyor. Asya-Pasifik’te Çin-ABD rekabeti arasında birçok kişinin ASEAN’ın önemini rolünü sorgulamasına rağmen, bölgesel blok, bölgesel ve küresel sorunlara dikkatini veriyor ve kapsayıcı bölgesel düzen oluşturmak için mücadele ediyor. ASEAN üyeleri, bölgesel krizler ve çatışmalar dikkate alındığında barışçıl bir ekosistemin kurulmasının kolay olmadığını biliyorlar, bu yüzden Çin ve ABD ilişkileriyle ilgilenme söz konusu olduğunda ihtiyatlı bir yaklaşım benimsediler. 

Bu nedenle de ABD, özellikle ASEAN üyeleri hassas küresel sorunlarda taraf tutmaya niyetli olmadığı için zirve sırasında nispeten küçük ülkelerin endişelerine kulak asması daha iyi olacaktır. Ve ABD, ASEAN’da herhangi bir önemli değişikliği zorlayamayacağı için ASEAN’ın bölgesel iş birliğine öncülük etmesini ve büyük ülkeler arasındaki güç denklemini dengelemesini desteklemelidir. Umarım zirve Asya-Pasifik bölgesinin yararı için yeni başarılar kaydedecektir.