CGTN / Mohamed A. El-Erian

Hileli bir dengeleme hakkında eski bir şaka size, en kötü düşmanınızın sizin yepyeni aracınızı bir uçuruma doğru sürdüğünü hayal etmenizi istiyor. Düşmanınızın ölmesinden memnun olur musunuz veya arabanızın mahvolmasına üzülür müsünüz?

Birçoğu için bu yıl umulan ve çok ihtiyaç duyulan küresel ekonomik toparlanmanın durumu da benzer bir açmaz oluşturuyor. Hem ulusal politikalarda hem de uluslararası koordinasyon da bir yenileşme olmazsa 2021 yılında büyümede beklenen önemli artış hem ülkeler arasında ve hem de ülkeler içinde çok dengesiz olacak. Bununla beraber, sonraki yıllarda büyümeyi olabileceğinden ve olması gerekenden daha az güçlü yapabilecek riskler ortaya çıkacak.

Mevcut bilgi temelinde, geçen yıl küresel ekonomideki yüzde 3,5 oranındaki daralmaya nazaran, bu yıl Çin ve Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) hızlı büyümesinin küresel genişlemeyi yüzde 6 veya daha fazla desteklemesini bekliyorum. Ancak Avrupa çift dipli durgunluktan çıkarken, burada toparlanma muhtemelen daha düşük olacaktır. Gelişmekte olan dünyanın bazı ekonomileri için de daha zor bir durum söz konusu. Hem gerçek hem de beklenen bu farkın büyük bölümü beş unsurdan bir ya da daha fazla çeşitlilikten kaynaklanıyor. Yeni koronavirüs türlerinin yayılmasının da arasında bulunduğu Covid-19 salgınını kontrol altına almak açıkçası çok önemli.  Üçüncü unsur, bazı gelişmekte olan ülkelerde son zamanlarda borç artışından kaynaklanan güçlükleri öncelikle yönetmeyi kapsayan finansal direnç. Daha sonra politika yapmanın kalitesi ile esnekliği geliyor ve sonunda sosyal sermaye ve insan dirençliliği rezervlerinde her ne kaldıysa. 

KISA VADEDE YÜKSEK LİKİDİTE BİRÇOK ÜLKE VE ŞİRKET İÇİN UCUZ FON SAĞLADI

Ülkeler arasında ve içindeki farklılık ne kadar büyükse, bu yılın toparlanmasının sürdürülebilirliğine ilişkin güçlükler de o kadar büyüktür. Bu geniş bir sağlık, ekonomik, finansal ve sosyopolitik unsurlar dizisini yansıtır. 

Yakın zamanda bir yorumda, ulusal aşılama programları epey önde olan ülkeler için bile Covid-19 aşılamasında tek tip küresel ilerlemenin niçin önemli olduğunu açıkladım. Evrensel ilerleme olmadan aşılamada önde gelen ülkeler, virüsün yeni türlerini dışarıdan ithal etme riski ile hükümetler, hanehalkları ve şirketlerin sığınak benzeri bir zihniyet kabul ederek, bir kale ekonomisi yönetme arasında zor bir seçimle karşı karşıya bulunuyorlar.

Eşitsiz ekonomik toparlanmalar, tek başına olan ülkeleri, eş zamanlı üretim ve gelir büyümesinin genel ekonomik refahın yararlar silsilesini desteklediği senkronize edilmiş genişlemenin rüzgârından mahrum bırakıyor. Onlar ayrıca, ticaret ve yatırımın korumacılığının yanı sıra tedarik zincirleri risklerini de artırıyor. 

Daha sonra finansal açı var. Yüksek enflasyon beklentisiyle birlikte yüksek ABD büyümesi, piyasa faizlerinin yükselmesine yol açtı ve dünyanın geri kalanına dışsal bir etkisi oldu. Ve daha fazlası da var.

Avrupa Merkez Bankası yetkilileri zaten, Euro bölgesinde finansal koşulların “aşırı sıkılaştırılmasından” şikâyet ettiler. Artan faiz oranları finansal piyasalardaki baskın yaklaşıma da zarar verebilir yani yatırımcıların sistematik olarak önemli merkez bankalarından bol, öngörülebilir ve etkili likidite desteklerine olan güveni, birçoğunu onların doğal çevresinin çok ötesine geçmeyi göze almaya cesaretlendirecek, aşırı olmasa bile önemli ve sorumsuz riskler almaya itecektir. Kısa vadede, yüksek likidite birçok ülke ve şirket için ucuz fon sağladı. Fakat fon akışlarındaki ani geri dönüşlerin yanı sıra artan toplam piyasa kazaları riski ve politika hataları ciddi bozulmalara yol açabilir.

Sonuç olarak, eşitsiz ekonomik toparlanma riskleri, Covid-19 krizinin zaten ciddi ölçüde büyüttüğü gelir, refah ve fırsat uçurumları sorununu ağırlaştırıyor. Eşitsizlik, özellikle fırsat açısından ne kadar büyükse, yabancılaşma ve marjinalleşme duygusu o kadar keskin ve muhtemelen siyasi kutuplaşmanın o kadar fazla olması iyi ve zamanında politika yapmayı engelleyecektir. 2021 yılı ve ötesinde küresel ekonomi için bir orta yol var, güçlü bir toparlanmayı sürdüren ve eş zamanlı olarak, dezavantajlı ülkeleri, grupları ve bölgeleri kaldıran bir yol. Bu hem ulusal hem de uluslararası politika uyarlamalarını gerektiriyor.

KÜRESEL POLİTİKA UYUMU HAYATİ ÖNEM TAŞIYOR

Ulusal politikaların, ekonomik rahatlamayı daha fazla kapsayıcı büyümeyle destekleyen önlemlerle birleştiren reformları hızlandırmaya ihtiyacı bulunmaktadır. Bu sadece insan verimliliği (işgücü becerilerini yenileme, eğitim reformları ve daha iyi çocuk bakımı yoluyla) ile sermaye ve teknoloji verimliliğini (önemli altyapı ve kapsama iyileştirmeleri yoluyla) düzeltmeyle ilgili değildir. Siyasetçilerin, daha iyi ve daha adil biçimde yeniden inşa etmek için şimdi iklim direncini, daha kapsamlı karar alma için kritik bir girdi olarak düşünmesi de gerekiyor.

Küresel politika uyumu da hayati önem taşıyor. Dünya, ülkelerin büyük çoğunluğunun neye mal olursa olsun hep birlikte yekpare devlet yaklaşımıyla önceden seçmesiyle, Covid-19 krizine karşılık olarak ilişkili (koordineliye karşılık) ulusal politikalardan ilk başta yararlandığı için şanslı. Fakat koordinasyon olmaksızın, daha az güçlü ekonomilerin, yardım akışlarının azaldığı, borç rahatlatmanın eksik kaldığı ve yabancı doğrudan yatırımın tereddütlü olduğu zamanda ek dış güçlüklerle karşı karşıya olduğu için siyasi tutumlar giderek farklılaşacaktır.

ABD ile Çin’in büyümede önemli bir toparlanmaya öncülük etmesiyle, küresel ekonominin, birçok insana zarar veren ve bazı durumlarda yoksulluğun azaltılması ile diğer önemli sosyoekonomik hedeflerde on yılda elde edilen başarıları yok eden salgın şokundan çıkması fırsatı bulunuyor. Ancak içeride ve uluslararası alanda politika uyarlamaları olmaksızın, bu toparlanma o kadar eşitsiz olabilir ki küresel ekonominin umutsuzca ihtiyaç duyduğu daha hızlı ve daha fazla kapsayıcı ve sürdürülebilir büyüme süresinin uzamasını erkenden tüketebilir.