Haber: Mehmet Kıvanç

ABD’nin Afganistan’dan çekilme kararıyla birlikte ülkede ince bir terazide duran olumsuz dinamikler tetiklendi. Bölgeyi yakından izleyen uzmanlar, AB’nin kararını gözden geçirmemesi durumunda Taliban güçleri ile Afgan hükümeti arasında bir hesaplaşmaya doğru gidildiği yönünde görüş birliğine sahip. Pakistan ile Hindistan gibi bölge devletlerinin aralarındaki sorunlar da göz önüne alındığında Afganistan’da uzun ve sancılı bir vekiller savaşı döneminin başlamasından endişe ediliyor.

Pakistan’ın etkin düşünce kuruluşlarından Havacılık ve Güvenlik Araştırmaları Merkezi, Afganistan’ın geleceği ve Pakistan’a etkilerini konu alan bir webinar düzenledi. 25 Mayıs’taki oturumda alanında deneyimli uzman isimler Afganistan’ın ve bölge devletlerinin ABD’nin asker çekme kararıyla yüz yüze kaldığı yeni durumu ve riskleri analiz etti. Uzmanların üzerinde uzlaştığı nokta, Afganistan’da iç savaş riskinin hiç de uzak bir ihtimal olmadığı yönünde.

Webinarda konuşan Washington merkezli Orta Doğu Enstitüsü Afganistan ve Pakistan Çalışmaları Direktörü Profesör Marvin G. Weinbaum, Afganistan’nın geleceğine ilişkin iki farklı dünya görüşünün yarış halinde olduğunu belirtti. Weinbaum, ülkenin geleceğine ilişkin ise dört farklı senaryo tahmininde bulunuyor:

Birinci senaryo: Taliban güçleri askeri bakımdan yenilir.

İkinci senaryo: Taliban yakın gelecekte hükümeti devirerek Kabil’i ele geçirir.

Üçüncü senaryo: Hükümet güçleri pozisyonunu korur, Taliban da etin kırsal kesimde hakimiyet alanını genişletir.

Dördüncü senaryo: Açık uçlu kaotik iç savaş

Weinbaum’a göre üçüncü senaryo ilk ikisine göre, daha olası ancak dört numaralı iç savaş seçeneği de son derece olası. Amerikalı uzmana göre iç savaş olasılığı “Afganistan, bölge ve dünya için kâbus anlamına gelen” en kötü senaryo. Askeri yapısını güçlendirmek için Afgan hükümetinin “zaman satın alması” gerektiğini düşünen Weinbaum, “1990’lı yıllarda olduğu gibi etkileri Afganistan’ın ötesine uzanan ve kontrol edilmesi kolay olmayan” sonuçların ortaya çıkabileceğinden endişe ediyor. Profesör Malvin, uluslararası toplumun yorgunluğunu, Afgan güçlerinin zayıflığını, komşular arasında eskiden beri devam eden sorun alanlarını, bu riski büyüten faktörler arasında sayıyor ve geçmişten şu hatırlatmayı yapıyor:

“Bir Afgan devletini başarısı için kesinlikle komşular kritik önemde. Bu komşular Afganistan’a yardımcı olacak mı, geçmişte yapmadıkları aynı noktada zeminde buluşma işini yapabilecekler mi? Ya da 1990’larda olduğu gibi dolaylı olarak çatışmanın katılımcıları mı olacaklar?”

AFGANİSTAN iLE İLGİLİ İYİMSER SENARYO

İç savaş riskini göz ardı etmeyen Eski Afganistan Devlet Başkanı Danışmanı olan Dr. Torek Farhadi, olumsuzluklara rağmen Afganistan’da barışçıl bir gelecek inşası için fırsatların tükenmediğini düşünenlerden. Pakistan ve Afganistan’ın karşılıklı çıkarları olduğunu vurgulayan Farhadi, iki ülke arasındaki iş birliğini başlıklarını ise dört başlıkta topluyor. Ticaret, turizm, kültür ve güvenlik alanlarında iki ülkenin de kalkınmasına imkân tanıyacak olan potansiyel bir gücün olduğuna inanan Farhadi, bu iddiasını rakamlarla ve somut örneklerle açıkladı:

“Pakistan’ın Afganistan’a ihracatı bir zamanlar 4 milyar dolar düzeyindeydi. Şimdi bu rakam 23 milyon dolar civarında. Ayrıca bu bütün potansiyeli yansıtmıyor. Buna Tacikistan, Özbekistan, Türkmenistan gibi merkezi Asya ülkeleriyle olası ticareti de eklediğinizde barışçıl bir ortam olduğu takdirde Pakistan’dan Afganistan ticaret hacmi 8 milyar dolar civarındadır.”

TALİBAN’A BASKI YAPIN ÇAĞRISI

Pakistan ve Afganistan’ın birbirine tamamlayıcı yönleri olduğunu vurgulayan Eski Afganistan Devlet Başkanı Danışmanı Dr. Ferhadi, güvenliğin sağlanması konusunda Pakistanlı yetkililere şu çağrıyı yaptı:

“Taliban’a, eğer Afganistan’a güç kullanarak iktidara gelmek istiyorsanız, Pakistan’ının bunu kabul etmeyeceğini söyleyin. Taliban’a şunu da söyleyin; şimdi yabancılar gidiyor, Amerikalılar gidiyor, eğer savaşmak istiyorsanız ve Afganistan’da iç savaş çıkarsa bu Pakistan’ın yararına olmayacaktır. Çünkü ekonomik, kültürel, turizm potansiyelleri birkaç on yıllığına ertelenecektir… Bölgede şiddet ve aşırıcılık yüzünden hepimiz kaybedeceğiz. Bunlar, Taliban’a söylenmeli.”

“KABİL SAVAŞI UZUN SÜRECEK”

Taliban güçlerinin ABD ve NATO güçlerinin çekilmesini fırsat bilerek Kabil’i ele geçirmek için hazırlık yaptığı şeklindeki haberleri de değerlendiren Fardahi, şartların 20 yıl öncesine göre çok değiştiğine dikkat çekti. Bazı bölgelerin şimdiden Taliban kontrolüne geçtiğini kabul eden Farhadi, söz konusu çatışma alanı Kabil ve büyük kentler olduğunda direniş olacağını öne sürdü. Farhadi’ye göre; “Kabil savaşı çok uzun, sert sonuçsuz olacak.”

ASKERİN GÖZÜYLE AFGANİSTAN

Pakistan Ordusu Emekli Genelkurmay Başkanı Korgeneral Isfaq Nadeem Ahmad ise webinarda yaptığı sunumda askeri bakımdan karamsar bir tablo çizdi. Afganistan’daki barış süreçlerinde çeşitli roller oynayan Korgeneral Ahmad, Pakistan’ın çizdiği senaryonun kuvvetli bir iç savaş ihtimali üzerine olduğunu saha verilerine yaslanarak açıkladı. Ahmad, ABD’nin plansız bir şekilde Afganistan’dan çekilmesini ise şu sözlerle eleştirdi:

“Bu belli şartlara yaslanan ve sorumlu bir çekilme değil. ABD’nin barış anlaşması olmadan çekilmesi konusu net değil. Anlaşma Taliban’la ABD arasında 2020 Şubat ayında yalnızca ilk aşama olarak imzalandı. Benim görüşüm bu, olması gereken birçok ayrıntının yer almadığı kısa bir belge.”

Taliban’ı bu aşamada düşman olarak görmenin doğru olmadığını belirten Emekli Korgeneral Isfaq Nadeem Ahmad,  sayısal olarak güçlü görülse bile Afgan güvenlik güçlerinin kırılgan bir yapısına dikkat çekti. Olası bir iç savaş durumunda Kabil hükümetine bağlı güçlerin içindeki etnik unsurların da büyük olasılıkla çözüleceği öngörüsünde bulunan Nadeem, bir çatışma durumunda insanların kazanan tarafta olma güdüsünün ağır basacağını ifade etti. Pakistanlı general, Dr. Ferhadi’ye katılmadığını belirterek, Afganistan’ın iç savaşa doğru gittiğini ve bu süreçte “Taliban’ın Kabil’deki baskın güç olacağını” ileri sürdü:

“Kabil’deki mevcut hükümet muhtemelen düşecek ve benim tahmin Afgan askeri gücü hissiyatıma göre muhtemelen çözülecek.”

Değerlendirmelerinin “yanlış çıkması için dua ettiğini” belirten Nadeem, ABD’nin Afganistan’dan çekilmesini Irak’taki çekilme sürecinin bir kopyası olacağı konusunda uyardı. Nadeem, sıradaki gelişmenin ise kaotik bir iç savaş olduğunu konusunda kesin ifadeler kullandı. Nadeem sözlerini Afganistan’da içinde Rusya, Çin, İran, Pakistan ve Hindistan’ın aktif bir şekilde yer alacağı vekâlet savaşının yaklaştığını belirterek noktaladı.