Ekonomist Hakan Özerol, enerji fiyatlarında pandemiyle birlikte “anormal bir inişli çıkışlı dönem yaşadığımızı” söyledi ve ekledi: “Maalesef yılbaşına doğru bu gördüğümüz fiyatları arayacak duruma düşeceğiz, diye endişe ediyorum. Gerçekler üzerinden gidersek belli ki bu dışarıdaki enflasyonu biz ithal edeceğiz.”

Dünya Postası’na konuk olan Ekonomist Hakan Özel, rekor kıran enerji fiyatlarını ve kışa girerken Türk ekonomisinin genel görünümünü değerlendirdi. Özerol, ikinci dalga enflasyonun yola çıktığı tespitini yaptı.

EKSİDEN REKORA ENERJİ FİYATLARI

Pendeminin ortasında geçen yıl nisan ayında petrol fiyatları eksi değerleri görmüştü. Bir buçuk yıl sonra eksi düzeyden tekrar son yılların en yüksek fiyatına yükselişin nedenlerini şöyle açıklıyor, Hakan Özerol:

“Ekonomiler durmuştu. Üretim durdu. Talep olmayınca enerjiye enerji fiyatları düştü. Bizim gibi enerji ithalatçısı ülkeler için bir avantaj oldu. Üretim yeniden var, dediğinizde bu sefer de bu trendin tersi başlayacak. Üretim yapıyorsanız enerjiye ihtiyacınız var. Neden geçen seneye göre enerji fiyatları arttı? Ekonomi durmuştu, enerji talebi düşmüştü. Ekonomi açıldı, enerji talebi var.”

Peki, fiyatlar neden eski düzeylerine dönmedi? Neden enerji piyasasında yeni rekorlar kırılıyor? Bu sorulara Hakan Özerol, şu yanıtı veriyor:

“Tedarik zincirleri koptu. Bazı yerlerde bazı şeylerin üretimleri yavaşladı. ‘Madem talep yok o zaman biz yeni yatırım yapmayalım, önümüzdeki altı ay içinde her ay şu kadar arttıracaktık durduralım, nasıl olsa talep yok’ noktasına geldi. Birden ekonomiyi açtığınızda üretimi artırmak çok kolay bir şey değil, arabanın gazına basmaya benzemiyor. Bir yerde o tesisleri renove etmeniz gerekiyor. Kuzey Avrupa’da birden fazla ülkede üretim hatlarında bir sıkıntı oldu. Bir taraftan dağıtım kanalları, bir taraftan boru hatları bir taraftan genel tedarik zinciri ağır aksak ilerledi üstüne bir de ekonomiler hızla açılmaya başlayınca enerji fiyatları bu acayip seviyelere geldi. Kış da geliyor canımız yanacak.”

İKİNCİ DALGA ENFLASYON YOLA ÇIKTI

Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) düzenlediği “Merkez Bankacılığı Forumu”nda dünya ekonomisinde söz sahibi olan merkez bankası başkanları konuştu. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Merkez Bankası (FED) Başkanı Jerome Powell, “Bu enflasyonist yükseliş, devam eden yüksek enflasyonlu yeni bir rejime yol açmayacak.” Powell aksi bir durumda iseYüksek enflasyon görürsek, kesinlikle yanıt verir ve araçlarımızı kullanırız.” dedi.

İngiltere Merkez Bankası Başkanı Andrew Bailey ise İngiltere’de benzin istasyonlarında yaşanan uzun kuyrukların “klasik bir arz şoku” nedeniyle ortaya çıktığını belirtti. Avrupa Merkez Bankası(ECB) Başkanı Christine Lagarde göre de büyümeyi tehdit eden “belirsizlikler” devam ediyor. Forumda konuşan Lagarde, enerji fiyatlarındaki artışın doğal gaz, elektrik ve petrolden kaynaklandığını anlattı.

Küresel trende bağlı olarak Türkiye’de sanayide kullanılan doğal gaza ekim ayında da yüzde 15 zam geldi. Zam, sanayi ve elektrik üretim amaçlı tarifeye yapılırken bu ay mesken tarifesi sabit kaldı.

Talepteki çöküşten arz şokuna pandeminin dengesini bozduğu ekonomide ayarların kısa sürede düzelmesi beklenmiyor. Türkiye’deki mevcut enflasyonist baskının yukarı yönlü kur hareketlerinden kaynaklı olduğunu belirten Özerol, küresel baskı ile birlikte ikinci dalga enflasyonun yola çıktığını söyledi:

“Bizim burada kur zıpladığı için canımız yandı. Domates 10 lira olur mu karnabahar 20 lira olur mu, diye konuşuyoruz. Dünyada enerji fiyatları arttı, demek ne demek? Bugün sanayiye zam geldi. Niye sanayiye zam geldi? Evdeki kullandığımız elektrik doğal gazın maliyeti artmadı da sanayideki mi arttı? Siyasi bir tercih. ‘Vatandaş zaten canından bezmiş biz bu zammı öteleyelim” mantığıyla sanayiye geldi. İki ay sonra bize gelecek. Bunun gelmeme ihtimali yok ki. Petrolün gazın maliyeti arttıysa hepimize gelecek bunun maliyeti.”

Zam dalgasından “kaçış olmadığını” olmadığını vurgulayan Özerol, karar alıcıların parça parça zam yapmayı tercih ettiğini kaydetti:

“Özal zamanında hatırlarsanız milli maçlar varken alttan geçerdi zamlar hep… Herkes milli maç izlerken alttan geçerdi elektriğe zam geldi, diye. O zamanki taktik oydu. Aynı mantık, parça parça tüm kalemlere gelecek. Konu Türkiye ile de ilgili değil. Dünyada bir enflasyon dalgası geliyor. Bizim gibi bu kadar yoğun ithal girdi kullanan bir ekonomide ikinci bir dalga gelecek. Maalesef yılbaşına doğru bu gördüğümüz fiyatları arayacak duruma düşeceğiz, diye endişe ediyorum. Gerçekler üzerinden gidersek belli ki, bu dışarıdaki enflasyonu biz ithal edeceğiz.”