Global Times / Chen Qingqing, Cao Siqi & Liu Xin

Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Joe Biden ile önceki gün uzun video görüşmesi yaptı ve görüşmede ikili ilişkilerin stratejik, kapsayıcı ve temel sorunlarını ele aldı.

İki üst düzey lider arasındaki ilk yüz yüze video görüşmesi, dostça açılış sözlerinden sonra üç buçuk saat sürdü. Çinli gözlemciler toplantının ikili ilişkilere bir kesinlik aşıladığını ve iki ülkenin sert rekabetten kaçınamasalar da birçok alanda iş birliği yapacaklarının işaretini verdiklerini ve rekabeti idare etmeye çalışmaları gerçeğinin kendisinin dünya için olumlu bir işaret olduğunu belirtti.

Çin Merkezi Televizyonu’nun yayınladığı bir videoda Xi’nin açılış sözlerinde Biden’ı eski bir dost olarak selamladığını ve eski dostunu görmekten mutlu olduğunu söylediğini ve Çin ile ABD’nin ortak zorlukları ele alma konusunda birlikte çalışmasının hayati olduğunu söylüyor. Çin Cumhurbaşkanı hem Çin hem de ABD kalkınmalarının hayati bir evresinde ve insanlığın “küresel köyünün” birçok zorlukla karşı karşıya olduğunu söyledi. Xi, Biden’a, dünyanın en büyük iki ekonomisi ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) daimi üyesi olarak Çin ile ABD’nin iletişimi ve iş birliğini artırması, iç işlerini iyi yönetmesi ve aynı zamanda, uluslararası sorumluluklarını üstlenmeleri ve dünya barışı ile kalkınması yüce davasını ilerletmek için birlikte çalışmaları gerektiğini söyledi.

ÇİN-ABD BİR KAZAN-KAZAN İŞ BİRLİĞİ SÜRDÜRMELİ

Xi ayrıca, iki ülkenin kalkınmalarını ilerletmek ve iklim değişikliği ile Covid-19 salgını gibi küresel zorluklara etkin yanıtlar vermek de dâhil barışçı ve istikrarlı bir uluslararası ortamı korumak için sağlam ve düzenli Çin-ABD ilişkisinin gerektiğini vurguladı. Xi bir uzlaşma oluşturmak ve Çin-ABD ilişkilerini olumlu bir yönde ilerletmek adına aktif adımlar atmak için Biden ile çalışmaya hazır olduğunu ifade ederek, “Çin ile ABD birbirlerine saygı göstermeli, barış içinde bir arada yaşamalı ve bir kazan-kazan iş birliği sürdürmelidir.” dedi.

Çin Cumhurbaşkanı Çin-ABD ilişkileri için üç ilke ve dört öncelik alanı önerdi. İlkeler bakımından, iki ülkenin ilk olarak birbirlerinin toplumsal sistem ve kalkınma yollarına saygı göstermesi, birbirlerinin merkezi çıkarlarına ve büyük endişelerine saygı göstermesi ve birbirlerinin kalkınma haklarına saygı göstermesi gerekir. Onların ayrıca birbirlerine eşit olarak davranmaları, farklılıklarını kontrol altında tutmaları ve farklılıklarını korurken ortam bir temel aramaları gerekir. Diğer iki ilke barış içinde bir arada yaşama ve kazan-kazan iş birliğini içeriyor. Çin Cumhurbaşkanı iki tarafın da sürdürmesi gereken çizginin ne anlaşmazlık ne çatışma çizgisi olduğunu söyledi.

TARİH ADİL BİR YARGIÇ

Xi, yapılması gereken doğru şeyin sıfır toplamlı oyun ya da ben kazanırım sen kaybedersin yaklaşımı yerine karşılıklı faydası seçmesi olduğunu söyledi. Gelecek 50 yılda uluslararası ilişkilerin en önemli olayı Çin ile ABD’nin birbiriyle geçinmenin doğru yolunu bulması olacak. Tarih adil bir yargıçtır. Bir devlet adamının yaptığı şey ister doğru ister yanlış ister başarı ister başarısızlık olsun, tarihe geçer. Xi, Biden’ın siyasi liderlik gösterip ABD’nin Çin politikasını tekrar akıl ve pragmatizm yoluna geri koyacağının umulduğunu söyledi. Biden ise Xi’ye geçmişte olduğu gibi “samimi ve içten bir tartışma” istediğini ve “iki ülke arasındaki rekabetin çatışmaya dönüşmemesini” sağlamanın iki ülkenin üst düzey liderlerinin sorumluluğu olduğuna inandığını söyledi.

Sağduyunun kılavuz raylarını kurmaya, farklılıklar hakkında açık ve samimi olmaya ve iklim değişikliği gibi büyük küresel sorunlar gibi karşılıklı fayda alanlarında birlikte çalışmaya ihtiyacımız var. Biden iki ülke arasındaki ilişkinin sadece iki ülkeye değil, aynı zamanda bütün dünyaya büyük etkisi olduğunu söyledi. Biden ABD’nin yeni bir soğuk savaş istemediğinde ısrar ederken. Xi, ABD’nin “yeni Soğuk Savaş” istemediği sözlerini somut eylemlerle destekleyebilmesini umduğunu söyledi. Biden, Çin’in sistemini değiştirmeyi istememe, ittifaklarını canlandırmanın Çin karşıtı olmadığı ve Çin ile çatışma niyeti olmadığı dâhil üç söz verirken Xi, ABD’nin sözlerini yerine getirmesini umduğunu ifade etti.

BIDEN’DAN “TEK ÇİN” POLİTİKASINA DESTEK

Xi dört öncelik alanı ile ilgili olarak, iki ülkenin büyük ülke sorumluluklarını omuz omuza üstlenmesi ve önemli zorluklara karşı küresel tepkilere bütün düzeylerde ve bütün alanlarda öncülük etmeleri ve Çin-ABD ilişkileri için daha fazla pozitif enerji üretmeleri gerektiğini söyledi. Ayrıca iki ülkenin Çin-ABD ilişkilerinin raydan ya da kontrolden çıkmasını önlemek için farklılıkları ve hassas konuları yapıcı biçimde idare etmeleri ve dünyaya daha fazla ortak fayda sağlamak için önemli uluslararası ve bölgesel sıcak sorunlarda koordinasyon ile iş birliğini güçlendirmeleri gerekiyor.

Fudan Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Enstitüsü Dekanı Wu Xinbo, Global Times’a görüşmenin atmosferinin bir dereceye kadar iki lider arasındaki, önceki telefon görüşmesinde altı çizilen oldukça iyi kişisel ilişkiyi yansıttığını söyledi. Wu “İki devlet başkanının bu kadar uzun süre görüşmesi ayrıca nadir bir şey ve böyle iyi bir ilişki ikili ilişkileri yürütmek için olumlu bir koşul.” dedi. Wu, video görüşmesinin iki ülke arasındaki siyasi güveni güçlendirebileceğini ve bunun ikili ilişkilerin mevcut ve gelecekteki gelişmesi için önemli bir rol oynuyor ve ikili ilişkilerin atmosferinin iyileştirilmesi için uygun bir şey olduğunu söyledi.

ABD’NİN İKİLİ İLİŞKİLERİ TEK TARAFLI OLARAK TANIMLAMA DÖNEMİ SONA ERDİ

Çin-ABD ilişkisi hiç şüphesiz bugünün uluslararası ilişkilerinde büyük güçler arasındaki en önemli ilişki. Çinli uzmanlara göre, video zirvesi, dünyaya, Çin ve ABD’nin sert rekabetten kaçınamasa da birçok alanda iş birliği yapacakları sinyali gönderiyor. Xi, Taiwan sorunu konusunda sabırlı olduklarını, en büyük samimiyet ve çabalarla barışçı yeniden birleşme ihtimali için çalışacaklarını belirtti. Öte yandan Xi, “Taiwan’ın bağımsızlığını isteyen ayrılıkçı güçler bizi kışkırtırsa, bizi zorlar ya da kırmızı çizgiyi geçerlerse, kesin önlemler almak zorunda kalırız.” açıklamasında bulundu. ABD Başkanı Biden, ABD hükümetinin uzun zamandır devam eden “Tek Çin” politikasını teyit etti ve ABD’nin “Taiwan’ın bağımsızlığını” desteklemediğini söyleyerek Taiwan Boğazı’nda barış ve istikrarın sürdürüleceğini umduğunu bildirdi.

Video görüşmesi Çin’de çalışma saatleri içinde ama ABD’de gece geç vakitte yapıldı, bu da hangi tarafın daha istemli olduğunu açıkça gösteriyor. Alaska’nın Anchorage kentinde martta, Çin’in Tianjin kentinde temmuzda ve İsviçre’nin Zürih kentinde ekimde yapılan görüşmelerde Çin gitgide ikili ilişkilerde inisiyatifi ele geçirdi. Peking Üniversitesi Çin-ABD İlişkileri Uzmanı Wang Dong, Global Times’a ABD’nin ikili ilişkileri tek taraflı olarak tanımlama döneminin sona erdiğini, iki ülkenin eşit ve adil bir diyalog dönemine girdiğini ifade etti.

Toplantıya katılanlar arasında ÇKP Merkez Komitesi Siyasi Bürosu Üyesi ve ÇKP Merkez Komitesi Genel Bürosu Direktörü Ding Xuexiang, Çin Başbakan Yardımcısı Liu He, ÇKP Merkez Komitesi Siyasi Bürosu Üyesi ve ÇKP Merkez Komitesi Dışişleri Komisyonu Bürosu Direktörü Yang Jiechi, Çin Devlet Konseyi Üyesi ve Dışişleri Bakanı Wang Yi’nin yanı sıra Dışişleri Bakan Yardımcısı Xie Feng de vardı. Medyada yer alan haberlere göre, ABD Hazine Bakanı Janet Yellen, Dışişleri Bakanı Antony Blinken, ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan, Beyaz Saray Asya Danışmanı Kurt Campbell ve ABD dış ilişkilerinin eski görevlilerinden Laura Rosenberger toplantıya katılan ABD yetkilileri arasındaydı.