(Çeviri: Yunus Soner, United World International)

Aralık 2021’de Latin Amerika ve Karayipler Devletleri Topluluğu CELAC ile Çin Halk Cumhuriyeti arasında “Anahtar Alanlarda İş Birliği için Ortak Eylem Planı (2022-2024)” başlıklı anlaşma imzalandı. Anlaşma siyasi iş birliğinden ortak ekonomik yatırımlara, güvenlik politikalarından sağlık ve bilim alanlarında ortak çalışmalara, telekomünikasyondan enerji politikalarına değin çok geniş bir alanı kapsıyor. Anlaşma, Meksika’nın CELAC’ın dönem başkanlığının sonuna denk geldi.

Meksika’nın Temsilciler Meclisi’nde 33, Senatosu’nda ise 4 sandalyeye sahip olan Emek Partisi ülkeyi yöneten “Beraber Tarih Yaratacağız” koalisyonunun ikinci büyük ortağı.

Emek Partisi’nin lideri Alberto Anaya Gutiérrez, CELAC-Çin anlaşmasını, uluslararası siyaset analiz sitesi United World International için özel bir makaleyle değerlendirdi.

İngilizce yayımlanan makaleyi Türkçe olarak sunuyoruz. Ara başlıklar editör tarafından konulmuştur.

Latin Amerika ve Karayip Devletleri Topluluğu (CELAC), yoksulluğu azaltmak için tecrübe alışverişi, siyasetlerin geliştirilmesi ve politikaların uygulanması ve Latin Amerika halklarına fayda sağlayacak kalkınmanın gerçekleşmesi için uluslararası iş birliğinin önemini sergilemiştir.

Dördüncü Dönüşüme[i] bağlılık içinde olarak biz, Emek Partisi (Meksika), bugün küresel düzlemde Latin Amerika ile Çin arasındaki iş birliğinin çok önemli olduğunu düşünüyoruz. Çünkü kıtamız, Covid-19 salgınından ekonomik eşitsizlik açısından en çok etkilenen bölgelerden birini oluşturuyor.

Şunu hatırlatmakta fayda görüyoruz: Bölgesel entegrasyon projeleri üye ülkelere, uluslararası düzlemde ekonomilerini daha da güçlendirmek, kapasitelerini geliştirmek ve fırsatlarını çoğaltmak için gelişmiş rekabet gücü sağlamaktadır.

Bölgesel entegrasyon projeleri aynı zamanda, menşe kuralları gibi uygulamalar sayesinde korumacılık da yaratabilir. Ekonomide büyük oranda dışa açılmanın tanımladığı entegrasyon projelerinde de bu mümkündür, çünkü, özellikle büyük ölçekli ekonomilerin yaratılması hedefiyle bölgesel tercih kuralları işleme konulabilir.

Emek Partisi’nin lideri Alberto Anaya Gutiérrez (solda) ve Meksika Devlet Başkanı Andrés Manuel López Obrador

ÇİN-CELAC ANLAŞMASI BÜYÜK UMUTLAR YARATTI

Bu nedenden ötürü Çin ve CELAC, “Anahtar Alanlarda Ortak Eylem Planı (2022 – 2024)” imzalayarak iki tarafta da büyük umutlar barındıran beklentiler yaratmıştır.

İmzalanan anlaşma, siyaset ve güvenlik alanlarında iş birliğini geliştirmeyi kararlaştırırken taraflar, lider ve temsilciler arasında üst düzey iletişim ve toplantılarını artırmayı taahhüt etmiş, 2024’te bir Çin-CELAC Zirvesi’nin düzenlenmesini gündeme getirmiştir.

ANLAŞMA KÜRESEL JEOPOLİTİK GERGİNLİKLER ORTAMINDA HUZUR KAYNAĞIDIR

Bugün dünyada jeopolitik gerginlikler barışı tehdit etmekte ve silahlı çatışmaya dönüşme tehlikesi barındırmaktadır. Bu bağlamda anlaşmanın taraflarının, Birleşmiş Milletler’in (BM) 1540 sayılı ‘nükleer silahlara yönelik yayılmasını engelleme ve etkin bir şekilde silahsızlandırma’ kararını uygulamak üzere beraber çalışacaklarını duyurmaları çok önemli bir huzur kaynağıdır. Aynı şekilde taraflar, her türlü terör şekline, yasa dışı silah ticareti, kara para aklaması ve siber suçları da dahil olmak üzere her türlü uluslararası örgütlü suç yapılarına karşı ortak mücadele amacını beyan etmiştir.

Diğer yandan Çin ve CELAC, pandemi sonrası ekonominin canlandırılması için, ticari birimler, yatırımlar ve şirketler arasında etkileşimi canlandırmayı ve işletmeler arasında pragmatik iş birliğini desteklemeyi kararlaştırmıştır.

STRATEJİK PROJELERE ANAHTAR DESTEK

Çin, stratejik projelere “anahtar destek” vermeyi taahhüt etmiştir. Bu projeler, söz konusu milletlerin ekonomik ve sosyal sürdürülebilir kalkınmasına fayda sağlayacaktır. Küçük ada devletleri, kıyı devletleri ve Orta Amerika yarımadasındaki devletler bu projelerden faydalanacak olanların başında gelmektedir.

İmzalanan anlaşma ile tarafların, tarım alanında ikili ve çok taraflı iş birliğini genişletme, bilim, bilim insanları ve teknolojide bağlantıları güçlendirmeyi, sivil amaçlı ve barışçıl enerji kullanımında iş birliğini ilerletmeyi ve ekonomik kalkınma ve halkların refahı için nükleer enerji iş birliğini ilerletme iradesi teyit edilmiş, tarafların iklim değişikliğinin yarattığı sınamaya karşı ortak çalışma kararı beyan edilmiştir.

Bu bağlamda, imzacıların ortak laboratuvarlar kurmanın yanında dijital altyapı, telekomünikasyon teknolojisi, 5G, büyük veri tabanları, bulut teknolojisi, yapay zekâ, maddelerin interneti, akıllı şehirler gibi alanlarda iş birliğini artırmakta mutabık kalmıştır.

Diğer yandan uzay havacılığı, sivil havacılık, enerji sektöründe ve gelirlerinde kamu siyasetleri, turizm, ulaştırma ve çevre korumada da taraflar alışverişi ve iş birliğini derinleştirme kararı almıştır. Çin ve CELAC ülkeleri, halk sağlığı siyasetlerinde diyaloğu geliştirmeyi, Covid-19 pandemisi karşısında dayanışma ve iş birliğini ilerletmeyi, yoksulluğu yok etmeyi ve kültürel çoğulluğu korumak amacıyla iki tarafın birbirinin medeniyetini tanıması amacında mutabık kalmıştır.

Son olarak Asya ülkesi ve CELAC’ı oluşturan ülkeler, sürdürülebilir kalkınma, ile “kimseyi geride bırakmayan, daha sağlam, yeşil ve eşit bir küresel kalkınma” için Ajanda 2030 hedeflerini aktif bir şekilde hayata geçireceklerini taahhüt etmiştir.

ANLAŞMA, LATİN AMERİKA’NIN KALKINMA İHTİYACINA BİR YANIT OLUŞTURACAK

Anlaşmanın imzalanmasıyla sağlanan ilerleme, kalkınma açısından bölgemizin en acil ihtiyaç ve sınamalarına CELAC-Çin ilişkisinin bir yanıt olacağını gözler önüne sermiştir. Bunların arasında pandemi-sonrası ekonomik tekrar canlanma ve Covid-19’a karşı Bölgesel Sağlık Stratejisi’nde iş birliğini ilerletmek en başta gelmektedir. Bu bağlamda Latin Amerika ülkelerinin Çin’le ilişkilerini geliştirmesi ve Asya coğrafyası ile ticaretini, dış ticaretini çeşitlendirmenin bir aracı olarak derinleştirmesinin bütünüyle meşru olduğu da açıktır.

Konuşma yapan Emek Partisi’nin lideri Alberto Anaya Gutiérrez. Sağında oturan ise Eski Bolivya Devlet Başkanı Evo Morales.

GENİŞ JEOSTRATEJİK VİZYON

Çin’in Latin Amerika’daki varlığının artması konusunda hatırlatmak isteriz ki, kurulduğu 2014 yılından beri Çin-CELAC Forumu bölgede stratejik ve entegrasyonu destekleyen projelere öncelik tanımıştır. Forum, geniş jeostratejik vizyona sahip ender oluşumlardan biridir ve sağlanan destekler bölgede akıcı bir şekilde etki sergileyerek CELAC ile Çin’in ilişkisini bir üst seviyeye taşımıştır. Forum sayesinde bu Asya ülkesi, ekonomik, siyasi-ideolojik, toplumsal ve kültürel açıdan oldukça heterojen olan kıtamızı daha iyi kavrama imkanına kavuşmuştur. Bu sayede daha önce mesafeli bir duruş sergileyen bazı hükümetler de tavırlarından vazgeçmiş ve bütünüyle bu iş birliğine katılmıştır.

Anlaşmanın imzalanması ile daha da derinleşecek olan bu iş birliğinde iki taraf da fayda sağlamaktadır. Önemli bir uluslararası aktör olan Çin, yeni iş birliği alanlarına kavuşmaktadır. CELAC ise Çin’i, güçlü bir ekonomiye sahip, imalatı yaygınlaştıran ve teknolojide şeffaflık sergileyen bir güç olarak görmektedir. Ayrıca Çin, kıtamız için uzun süredir önemli bir yabancı yatırım kaynağı oluşturmakta, 2022 yılı başlarında dünya çapında ikinci sırada gelmektedir.

XI JINPING’İN ÖNDERLİĞİNİN ÖNEMİ

Bu bütünlüklü süreçte, Latin Amerika ve Karayip ülkeleriyle kurulan ilişkilerde Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping’in önderliğinin altını çizmemiz gerekir. Xi, Çin yönetiminin, İnsanlığın Ortak Kader Topluluğu ya da CELAC’ın Kuşak Yol İnisiyatifi’ne katılımı gibi, yeni ilişkiler kurmak yönündeki siyasi iradesini sergilemiştir.

UZUN SOLUKLU İTTİFAK VE ÇOK TARAFLILIĞIN GÜÇLENDİRİLMESİ

CELAC-Çin anlaşmasının imzalanması, ticari ilişkilerin geliştirilmesinin ötesinde uzun soluklu faydalı ittifakların kurulmasına hizmet edecektir. Çok taraflılığın güçlendirilmesinde şimdiden temel rol oynamaktadır. Bunun temel nedenlerinden biri, Çin’in hegemonya peşinde olmaması, iş birliği mekanizmaları ile uluslararası barışa destek olması ve bu bağlamda güvenilir ticari ortak olarak sorumluluk içinde hareket etmesidir. Buna karşılık CELAC da koordineli bir çalışma yürüterek bölgesinin entegrasyonunu ilerletmeli, hükümetler arası bir platform olarak diğer unsurların yanında altyapı ile ulaşım/iletişim projelerinde buluşturucu bir öğe olmalıdır.   

Yukarıda belirtilen eğilimleri sergileyen bazı rakamlar şöyle: 2021 yılının ilk altı ayında Peru’nun Çin’e yaptığı ihracat, 2020 yılının aynı dönemine kıyasla yüzde 94,7 artarak 8,4 milyar dolar oldu. 2020 yılı sonunda Latin Amerika ile Çin arasındaki ticaret hacmi 305 milyar dolardı ve bu rakam, CELAC-Çin Forumu’nun düzenlendiği 2015 yılına kıyasla yüzde 18 artış ifade ediyor. Bunun yanında, Çin gümrük idaresinin yayınladığı verilere göre, 2021 yılının sadece ilk altı ayında ticari hacim 203 milyar dolara ulaştı ve önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 45,6 arttı. Diğer yandan Çin’in Güney Amerika’ya 2005 ile 2021 yılları arasında 180 milyar dolar doğrudan yatırım yaptığı gözlemleniyor. Hedef ülkelerin başında 70 milyar ile Brezilya gelirken Peru, 30 milyar ile ikinci sırada bulunuyor.

Bu bağlamda, Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping’in CELAC’a yönelik önergesini ifade ettiği sözleri hatırlatmakta fayda var: “Tarih bize göstermiştir ki, insanlığın ilerleyeceği yol, barış, kalkınma, eşitlik, adalet ve karşılıklı faydaya dayanan iş birliğidir. Hepimiz kalkınmakta olan ülkeler olarak Çin ile Latin Amerika ve Karayipler ülkeleri, eşitlik, karşılıklı fayda ve ortak kalkınmanın bütünlüklü ortaklarıyız. Ve hepimiz, bağımsızlığı kazanma, kalkınma ve yeniden canlanma isteği ile birbirimize sımsıkı bağlıyız”.

MEKSİKA’NIN SERGİLEDİĞİ YAKLAŞIMI ARJANTİN SÜRDÜRECEK

Çin, CELAC ile ilişkilerin geliştirilmesine ve önümüzdeki sınamalara karşı bölge ülkeleri ile koordineli ve ortak mücadele etmeye büyük önem atfetmektedir. Cumhurbaşkanı Xi, kendi görüşüne göre bu inisiyatifi geliştirecek bir perspektif sundu: “Beraber Kuşak Yol’u kurmak için yeni bir büyük plan yaratacağız, bu sayede Pasifik aşırı bir iş birliği oluşturacağız. Bu iş birliğinin perspektifi, Asya ve Latin Amerika ile Karayip topraklarını daha da sıkı yakınlaştırmak ve birbirine bağlamak olacaktır. Bu sayede ilişkilerimizde yepyeni bir dönem başlatacağız.”

Biz, geleceğe yönelik bu vizyon ile bütünüyle hemfikiriz ve eminiz ki, Dördüncü Dönüşüm de bu uluslararası iş birliği süreci ile birlikte ilerleyecektir. Meksika bu yaklaşımını, CELAC’ın dönem başkanlığını yürüttüğü süreçte sergilemiş ve şimdi başkanlığı üstlenen Arjantin’e devretmiştir. Arjantin’in de bölgelerarası entegrasyonu ve milletlerimizin egemenliğini geliştiren bu siyaseti sürdüreceğinden eminiz.  


[i] Meksika Devlet Başkanı Andrés Manuel Lopez Obrador tarafından ilan edilen kapsamlı siyasi, ekonomik ve kültürel reform programı (“Cuarta Transformacion”). Lopez Obrador, birinci dönüşüm olarak Meksika’nın 1815’de İspanya’dan bağımsızlığını ilan etmesini, ikinci dönüşüm olarak dönemin başkanı Benito Juarez yönetiminde kilise ve toprak ağalarına karşı laiklik için verilen iç savaşı, üçüncü dönüşüm olarak ise 1910’da Emiliano Zapata ve Panço Villa gibi liderlerin toprak reformu için başlattığı devrimi saymaktadır, ç.n.