CGTN / Song Fang

Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 4 Şubat 2022 tarihinde Beijing’de görüştü. Çin ile Rusya için görüşme sadece genel ve stratejik öneme sahip olmakla kalmadı, aynı zamanda Çin-Rusya kapsamlı stratejik koordinasyon ortaklığının daha da derinleşmesini ilerleten, pratik iş birliği anlaşmalarının yapıldığı bir görüşme oldu. Çin-Rusya ilişkilerinin stratejik doğası hiç bu kadar önemli, dünya çapında dikkat çekecek kadar öne çıkmamıştı.

Görüşmenin önemli sonuçlarından biri, Rusya ve Çin’in önemli uluslararası konularda son derece istikrarlı konumunu yansıtan ortak açıklamanın yayımlanmasıydı. Dünya, yüzyıldaki değişimlerin ve salgının iç içe geçmiş etkileri yüzünden bir çalkantı ve değişim dönemine girdi. Her iki ülke gerçek çok taraflılığı uyguluyor, uluslararası ilişkilerde demokrasiyi ilerletiyor ve dünya barışı, istikrar ve sürdürülebilir kalkınmayı başarıyor. 

Ortak açıklama açıkça iki gücün demokrasi, kalkınma, güvenlik ve düzen hakkındaki görüşlerini ifade ederek, “demokrasi, insan hakları ve çok taraflılık” gibi siyasi fikirlere açıklık getirerek Batı’nın egemen söylemine itirazını dile getirdi. Ortak açıklamada ayrıca, Çin ile Rusya arasındaki yeni tip devletlerarası ilişkinin Soğuk Savaş döneminin askeri ve siyasi ittifakının ötesine geçtiği vurgulandı. Çin-Rusya dostluğunda sınır ve Çin-Rusya iş birliğinde yasaklanmış alan yoktur. Görüşmenin ikinci önemli sonucu, tekel önleyici yasaların uygulanması ve rekabet politikası, sürdürülebilir kalkınma, sağlık ve karantina, spor değişimleri, küresel uydu yöngüdüm sistemi, petrol, doğal gaz, enformasyon ve dijitalleşme gibi alanlarda iş birliğini kapsayan Çin ile Rusya arasında bir dizi iş birliği belgesinin imzalanmasıydı. Bu alanlar her iki taraf için de önemli endişe kaynağıdır. 

ÇİN, RUSYA’NIN EN BÜYÜK EKONOMİK VE TİCARET ORTAĞI

Çin ve Rusya ekonomik olarak birbirine bağımlıdır. Çin, Rusya’nın en büyük ekonomik ve ticaret ortağıdır. Son veriler, Çin-Rusya ikili ticaretinin 140 milyar dolar tutarında rekor bir seviyeye ulaştığını gösteriyor. Yavaş büyüyen küresel ekonomi bağlamında, Çin ve Rusya’nın ticaret ve ekonomik iş birliğinde bu tür başarılar elde etmesi gerçekten kayda değer gelişmelerdir. Bu temelde bir dizi yeni iş birliği anlaşması Çin ve Rusya’nın her yönden iş birliğini daha da sağlamlaştıracaktır. Stratejik olarak Çin ve Rusya’nın birbirine ihtiyacı vardır. Dünyada bugün bir yüzyılda görülmemiş değişiklikler göze çarpıyor ve Çin, dünya sahnesinin merkezi olmaya gidiyor. Çin’in Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) baskılarıyla karşı karşıya kalması, Rusya ile ilişkilerini önemli hale getiriyor. Aynı zamanda, Batı’nın artan baskısıyla birlikte, Çin ile ilişkilerini geliştirmek Rusya için de önemlidir. Çin ile iş birliğini geliştirmek, Batılı yaptırımlarla baş edebilmesinde Rusya için en etkili yol olabilir. 

Putin’in Çin’i ziyaretinin üç temel amacı var. Bunlardan ilki, Beijing Kış Olimpiyatları’nı desteklemek. Bazı Batılı ülkeler sözde insan hakları konusunu bahane ederek sürekli Çin’e iftira attılar ve spora siyaseti karıştırmak ve Beijing Kış Olimpiyatları’nın normal biçimde yapılmasını engellemek amacıyla Beijing’e yetkililerini ve diplomatik temsilcilerini göndermediler. Bu ülkelerin tam tersine Putin, Beijing Kış Olimpiyatları’na katılma niyetini açıkça dile getiren ilk yabancı lider oldu. Putin’in açıklaması bir kez daha dünyaya Çin-Rusya ilişkilerinin özelliğini iletti. Çin ile Rusya sporun siyasallaştırılmasına karşı çıkıyorlar ve Olimpiyatlar’ın eşitlik ve adalet ruhuna bağlılar. 

İkincisi, dünya ilişkileri konusunda Beijing ile görüş alışverişinde bulunmaktı. Ukrayna’daki durum kontrolden çıkmanın eşiğinde bulunuyor. Rusya ve Ukrayna arasında her an bir savaş patlak verebilir. ABD’nin zaten Rusya ile savaşına dâhil etmeye hazır Ukrayna etrafında binlerce askeri bulunuyor. 

Mevcut Ukrayna krizi, NATO’nun genişlemesi yüzünden Batı ve Rusya arasındaki jeopolitik rekabette diğer önemli bir meseledir. Ukrayna’nın coğrafi konumunun hassasiyeti, niteliğini değiştirebilecek herhangi bir olayın büyük olasılıkla jeopolitik görünümü değiştirebilmesini mümkün kılıyor. Rusya, Batı’nın baskısı karşısında Çin’in kendisini destekleyeceğini umuyor. 

ÇİN VE RUSYA ULUSLARARASI İLİŞKİLERDE KOORDİNASYON VE İŞ BİRLİĞİNİ ARTIRMALI

Üçüncüsü de güçlenen Çin-Rusya ilişkileridir. Çin ve Rusya şu anda, Çin-Rusya Doğal Gaz Batı Güzergâhı olacak Moğolistan üzerinden Çin’e yeni bir doğal gaz boru hattı inşa edilmesi olasılığını görüşüyor. Çin-Rusya ortak finansal altyapısına gelince, enerji sektöründe Çin-Rusya iş birliğinin artırılması amaçlanıyor. Mevcut Ukrayna krizinin ardından ABD’li yetkililer, Rusya’ya karşı muhtemel sert yaptırımlar uygulanması tehdidinde bulundu. Rusya’nın Çin ile iş birliğini artırması acil ve gereklidir. Bir dizi ekonomik, askeri ve altyapı iş birliği projesi, Rusya’nın karşı karşıya kaldığı baskıyı büyük oranda azaltacaktır.

Çin ve Rusya birbirini, ABD’ye karşı bir stratejik denge olarak görüyor ve birçok ortak çıkarı paylaşıyor. Çin ile Rusya arasındaki karşılıklı yardım ABD’yi etkili biçimde dengeleyecek ve transatlantik ittifakının güçlendirmesinin Çin ve Rusya’ya uygulayacağı stratejik baskıyı etkisizleştirecektir. Çin-Rusya kapsamlı stratejik ortaklığı, çağdaş uluslararası ilişkilerde istikrarın en önemli unsurlarından biridir. İki ülke birbirine eşit ve hak ettikleri saygıyla davranıyor. Bu ilişki günümüzün belirsizlik içindeki dünyasına ayrıca istikrar getirdi. Çin ile Rusya, uluslararası ilişkilerde koordinasyon ve iş birliğini artırmalı, büyük fedakârlık göstermeli ve uluslararası toplumun üzerine eğilmekte endişelendiği diğer acil sorunların yanı sıra salgınla mücadelede, ekonomiyi güçlendirmede ve iklim değişikliğinin üstesinden gelmede büyük güçler olarak hareket etmelidir.