Global Times

Çin ile Amerika Birleşik Devletleri (ABD) arasında yeni bir soğuk savaşın ortaya çıkıp çıkmadığını bekleyip göreceğiz. Yine de Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un mart ayında Çin’i ziyaret etmesinden sonra, bu yönde tahminlerde bulunan gözlemciler ve medya kanallarının sayısı hızla arttı. Hem Çin hem de Rusya bir ittifak oluşturmadıklarını vurguladılar. Bu gerçek, bazı Batılı medya kanallarının Çin-Rusya bağlarının iyileşmesinin aslında yeni bir ittifak yaptıkları ve yeni bir soğuk savaşı tetikleyebileceklerini düşünmelerini engellemiyor. Soğuk Savaş uzmanları Çin ile ABD arasındaki mevcut çatışma ve yeni dünya düzeninin gelişmesini nasıl görüyor?

Yale Üniversitesinde Elihu Tarih ve Küresel Sorunlar Profesörü Odd Arne Westad, Global Times (GT) muhabirinin sorularına yazılı olarak yanıt verdi.

GT:  Çin, Rusya ve ABD ile ilgili Batı medya analizlerindeki artan soğuk savaş söylemi ile ilgili görüşünüz nedir?

Westad: Çin ve Rusya’nın bazı alanlarda yakın iş birliği yapmaya devam edeceğine, ama bunu resmi bir ittifak yapmadan yapacaklarına inanıyorum. Çin-Rusya ilişkisi resmi bir ittifaka dönüşse bile, bu kendi içinde bir Soğuk Savaş kalıbına dönmek değildir, çünkü bu ikisi arasındaki iş birliği ideolojiye değil, ortak çıkarlara dayanıyor.

GT: Bazı ABD medya haberlerine göre, ABD derinleşen Beijing-Moskova ilişkisinin Washington’la çatışmalarını yoğunlaştırdığına inanmış görünüyor. Fakat Çin ile Rus uzmanlara göre, ABD’nin baskısı Beijing ve Moskova’yı yakınlaştıran önemli faktörlerden biri. Bu ironiyi nasıl değerlendiriyorsunuz? Bunun muhtemel bir çözümü var mı?

Westad: Trump yönetimi dönemindeki ABD açıklamaları ve davranışı Çin ile Rusya’yı yakınlaşırdı. Fakat Çin-Rus iş birliğinin kendi başına ABD ile çatışmalarını yoğunlaştıracağını düşünmüyorum. Sorun iş birliklerini hangi amaç için kullandıkları olacak.

GT: Alaska görüşmelerinden sonra Çin-ABD ilişkilerinin hangi yöne gittiğini düşünüyorsunuz? Bazı Batılı medya kanalları,  Çin ile ABD arasında devam eden büyük güç rekabetinin son Soğuk Savaş’tan daha tehlikeli olduğu yorumunu yaptı. Ne düşünüyorsunuz?

Westad: Çin-ABD çatışmasının bazı yönlerinin çok istikrarsızlaştırıcı yönlerde gelişebileceğini görüyorum, örneğin silahlanma yarışı, Taiwan, Kore ya da Güney Çin Denizi konusundaki anlaşmazlıklar. Doğu Asya’daki ABD-Çin rekabeti ABD-Rusya rekabetine benzemiyor ve 1. Dünya Savaşı’ndan önceki Avrupa güçleri arasındaki rekabete daha çok benziyor.

GT: Başkan Joe Biden’ın Trump’ın Çin politikası çerçevesini devraldığını düşünüyor musunuz? ABD, Çin’i ideolojik olarak saldırıyor. Bu ABD’nin kendi iç sorunlarını çözmeye yardım eder mi? Ya da sadece ABD kamuoyunun dikkatini mi dağıtır?

Westad: Biden Çin politikası konusunda Trump’ın da sahip olduğu aynı kısıtlamaların bazılarını devraldı. ABD nüfusunun büyük kısmı şimdi Çin’i stratejik bir rakip ve gelecekteki muhtemel bir düşman olarak görüyor. Bu Çin’in büyümesi, otoriteryanizmi ve ABD’deki iç zayıflığın bir kombinasyonu. Ve olukça yükü bir ölçekte, ABD politikacıları seçimleri kazanmak zorundalar. Ben hala iki tarafın hem ikili hem de çok taraflı sorunlarda (örneğin ticaret) konusunda sınırlı bir anlayışa ulaşabileceği konusunda ümitliyim.

GT: Oldukça çok ABD medya haberine göre, Biden Çin’e karşı durmak için büyük bir ittifak kurmayı planlıyor. ABD’nin müttefiklerinin buna nasıl tepki vereceğini düşünüyorsunuz? ABD bunu başarabilecek mi?

Westad: Bunun Biden’ın Çin politikasının en önemli özelliğini olduğunu düşünüyorum. Ve yeni yönetim bu konuda çok hızlı hareket ediyor. Biden şimdiye kadar hem Asya hem de Avrupa’da dostluk kurmakta birçok başarı sağladı. Gerçek test Güneydoğu Asya ülkeleri ve Hindistan olacak. Çin’in kendi dostluklarını geliştirmesi gerekiyor, sadece zaten ABD ile anlaşmazlık içinde olan Rusya ve İran gibi ülkelerle değil. Bu ülkeler birçok şekilde Çin’le çalışmaktan ABD ile çalışmaya göre daha fazla yarar sağlayacak ülkeler. Ama Çin’in sert söylemi ve sınır sorunları onları daha fazla ABD’ye çeviriyor.

GT: Almanya Şansölyesi Angela Merkel kısa süre önce AB ve ABD birbirine benzerken, Çin konusunda ayrıldıklarını söyledi. Bu büyük ittifak Avrupa’da rahat kurulmayacak gibi görünüyor?

Westad: Zor olacak. Ama Avrupa ülkeleri Çin’le olduğundan daha fazla ABD ile ortak noktalara sahip.