Akademisyen Dr. Altay Atlı, CRI Türk’te Samet Demir’in hazırlayıp sunduğu “Ekonomi Basını” programına konuk oldu. Atlı, Çin’in enflasyon mücadeledeki başarısını ve küresel enflasyondaki son durumu değerlendirdi.

Pandeminin etkisinin fiyat artışları yaşanmasında pay sahibi olduğunu belirten Altay Atlı, üretimdeki düşüşün ve yükselen talebin enflasyondaki artış olarak yansıdığını kaydetti.

Emtia, lojistik, üretim gibi alanlarda yaşanan sıkıntıların da enflasyon artışında etkili olduğunu belirten, Atlı’nın açıklamalarından öne çıkanlar şöyle:

“Tek başına konteyner bulma zorluğu ve fiyatların bir yıl içinde 10 katına çıkması bile maliyetler üzerinde etkili oluyor. Kendi ülkemizde ve küresel ölçekte enflasyonla ilgili gelişmeleri yakından takip ediyoruz. Çin’e, Amerika Birleşik Devletleri’ne (ABD), Avrupa Birliği’ne (AB) baktığımızda buralarda enflasyonun nasıl bir seyir içinde olduğu bütün dünyayı yakından ilgilendiriyor.

Çin’den yeni ocak ayına ait enflasyon verileri geldi. Şunu söylemekte fayda var; enflasyon Çin’de artmaya devam ediyor ancak hız kesiyor. Beklentilerin altında gerçekleşen bir enflasyon oranını görmek mümkün. Çin’in resmi tüketici fiyat endeksi ocak ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 0,9 arttı. Bu tahminlerin oldukça altında tahminler 1,6 civarındaydı tahminlerin neredeyse yarısı olarak gerçekleşti. Son aylarda hız kazanmış olan ama tekrar yavaşlamaya başlayan enflasyon mevcut. 2021 yılının ilk aylarında sıfırın altında enflasyon ondan sonra yaklaşık yüzde 1 seviyelerine gelen ağustos-eylül gibi bir seviyelerinin de altına düşen ama oradan itibaren hız kazanan bir enflasyon var. Son 4 ayın hikâyesi bu. Ekim ayında yüzde 1,5, kasım 2,3, aralıkta 1,5 ve ocakta 0,9 bir tüketici fiyat endeksi etkili.

Üretici fiyatlarına da bakalım, dünyanın tamamında olduğu gibi Çin’de de üretici fiyatları ile tüketici fiyatları arasında ciddi bir makas oluşmuş durumda. Ancak işin diğer tarafında üretici fiyatlarında da son iki ayda hatta üç ayda yavaş yavaş hız kesme durumu yaşanıyor. Son bir yılı konu alırsak 2021’e düşük seviyelerden başlayan, mayısta yüzde 9’a kadar çıkan, eylülde yüzde 10’a ekimde yüzde 13,5’e çıkan bir üretici fiyat endeksi söz konusuydu. Ekimden sonra bir hız kesme ve kademeli olarak yüzde 9,1’e iniş var. Bu beklentiler seviyesinde çıktı.

ÇİN FİYATLARDAKİ DÜŞÜŞÜ NASIL SAĞLIYOR?

Bu düşüşleri neye yormak lazım? Burada Çin hükümetinin almış olduğu bazı önlemlerin etkili olduğunu görüyoruz.

  • Tüketici fiyatlarındaki düşüş büyük ölçüde gıda fiyatlarından kaynaklanıyor.
  • Gıda fiyatları ocak ayında Çin’de bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3,8’lik bir düşüş gösterdi. Aralıkta da 1,2’lik bir düşüş vardı.
  • Gıda fiyatları ciddi biçimde düşüyor, et fiyatlarındaki düşüş bir önceki yıla göre yüzde 25,6 oldu. Ete taze meyve ve sebzeleri de ekleyebiliriz.

Gıda fiyatlarında ciddi düşüşler yaşanıyor. Gıda dışındaki kalemlere baktığımızda da yüzde 2’lik düşük bir artış mevcut.

Çin’de şubat ayında Çin Yeni Yılı Tatili var. Bu dönemde bazı fabrikalar ara veriyor ama diğer taraftan tüketim artıyor. İnsanlar alışveriş yapıyorlar. Çin hükümetinin ocak ayında aldığı birtakım önlemlerle fiyatların şubat ayında kontrol altında tutulması söz konusu. Bundan öte en temel ihtiyaçlarda tedarikin sağlanması, sıkıntılar yaşanmaması için alınan önlemler var bunun da fiyatlar üzerindeki etkisini görüyoruz.

Üretici fiyatlarında kömür ve çelik fiyatları önemli. Burada hükümetin aldığı tedbirlerle fiyatların düşürülmüş olması önemli. Kömürde yüzde 3,5 çelikte ise yüzde 1,9 düşüş oldu.

DÜNYADAN ENFLASYON VERİLERİ

AB’ye bakacak olursak ocak ayında Euro Bölgesi’ndeki fiyat artışları yüzde 5,1 seviyesinde gerçekleşmiş. Burada yılın başında çok düşük seviyelerdeyken 2021’in içinde artışı görüyoruz. Ekimde yüzde 4, ocakta da yüzde 5’e çıkan bir tüketici fiyat endeksi var. Çok büyük artışlar yok ama artış devam ediyor.

ABD’ye baktığımızda ocak ayındaki tüketici fiyat endeksindeki artış geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 6 olarak gerçekleşmiş. Bu beklentilerin üzerinde. 2021’de artan bir enflasyon etkili. Ocakta 6, aralıkta yüzde 5,5’lik enflasyon vardı. 

Japonya’nın temel hedefi, yüzde 2’lik bir enflasyon yakalayarak ekonomiye hız kazandırmaktı. Rakamlara göre bu söz konusu değil. Japonya’da en büyük artışın geçen aralık ayında yaşandığını görüyoruz. Aralıkta yüzde 0,8’lik artış vardı ocak ayında ise bu 0,5’e düştü. Herkesin enflasyon sorunu yaşadığı bir dünyada Japonya’da tam tersi görülüyor.”