CGTN / Andrew Korybko

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) uzmanlarının kısa süre önce Çin’de yaptığı araştırmadan sonra Covid-19 salgınına sebep olan virüsün kaynağı hakkında uzun zamandır beklenen ve daha önce ertelenen rapor sonunda açıklandı.

Pek çok kişi, virüsün kaynağının Huanan deniz ürünleri pazarından olduğunu düşünürken, marjinal ancak çok ses çıkaran bir azınlık herhangi bir kanıt olmadan virüsün gerçekten Wuhan Viroloji Enstitüsü’nde bir laboratuvardan çıktığını iddia etti. DSÖ’nün çalışması, virüsün tam olarak nereden geldiğine karar vermezken, uzmanlar virüsün laboratuvardan çıktığına dair komplo teorisi hakkında ciddi şüpheler uyandırdı.

Bunun yerine gelecekteki çalışmaların yönüne rehberlik etmede üç teori öncelikli olacak. İlki, bir virüs bulaşmış yarasanın ısırdığı aracı hayvan yoluyla insanlara hastalığın bulaştığı, daha sonra hastalığının yayılmaya başladığı iddiası olurken, diğerleri virüs bulaşmış bir yarasanın doğrudan bir insanı ısırması ya da hastalığın bulaştığı donmuş gıda ürünlerinden kaynaklandığı teorileri olacak. 

Güneydoğu Asya’da ve dünyanın geri kalanında bulaşmanın en olası yolunu belirlemek için daha fazla araştırma yapmaya ihtiyaç var, çünkü son çalışma virüsün kaynağını belirleyemedi, bu nedenle Huanan deniz ürünleri pazarıyla ilgili daha önce ortaya atılan varsayımla ilgili soru işaretleri doğdu. Bir pazar, hayvanlar ve insanların kalabalığı yüzünden Covid-19 hastalığının hızla yayılmasına olanak sağlayabilirdi. Rapor, dondurulmuş gıda ürünleri yerine bazı canlı hayvanların doğrudan karışmış olabileceği teorisine olumlu bakıyor, yine de ikincisinin halen dikkate alınmadığını belirtmek önemli.

Aslında raporun önerilerinden biri, “ürünler bir limandan diğerine, daha sonra tedarik zinciri yoluyla sevk edilirken doğal olarak ortaya çıkan donma-çözülme döngüsünün benzerini yapmak için farklı sıcaklıklarda virüsün kalıcılığı ve canlılığının incelenmesini” yapmak. Bununla beraber önde gelen hayvan teorisi Covid-19’un muhtemel kaynağını ima ediyor. Bölgesel yaban hayatı ticaretini sorumlu tutmak çok iyi bir kılıf olabilirdi. Bir aracı hayvanın hastalığı insanlara yaydığı teorisine göre, aracı hayvan, ister Huanan deniz ürünleri pazarı veya başka bir pazara yakalanıp satılmaya getirilmeden önce vahşi doğada bir yerde ya da çiftlikte yetiştirilirken bir yarasa tarafından ısırılmış olabilir. Bu tür yerler, birçok insana ve hayvana bulaştırdığından süper yayıcı alanlar olarak hizmet edebilirdi. Ayrıca hastalıklı bir yarasanın bir şekilde birisine doğrudan bulaştırması ve daha sonra hastalığı diğer süper yayıcı durumlarla yayması da söz konusu olabilirdi. Covid-19’un muhtemel kaynağına ilişkin bu teori değerli bilgiler sağlar. Rapor, Çin’in geçen yıl salgının başlarında sorumlu bir adım olarak yaptığı gibi, dünyanın vahşi yaşam ticaretinin daha fazla düzenlemeye ihtiyacı olduğu tavsiyesinde bulunuyor. 

DSÖ AÇIKLADIĞI RAPOR İLE ASILSIZ HABERLERE SON VERDİ

Güneydoğu Asya’ya özel bir odaklanma dâhil olmak üzere, bir bakıma uluslararası toplumun şu anda iklim değişikliğiyle mücadelede yaptığına benzer şekilde, vahşi yaşam ticaretini koordineli küresel bir karşılıkla düzenlemeyi tartışmak amacıyla Birleşmiş Milletlere (BM) götürmek yararlı olabilir. Egzotik vahşi yaşamı kaçak avcılardan korumak amacıyla fonlar oluşturulmalı ve bazı kültürlerin yemek alışkanlıkları eğitici kampanyalarla değiştirilmeli. Bununla birlikte raporun sonuçlarından biri, başlangıçta bildirilen salgın öncesindeki dönemde Hubei eyaletinde “ara sıra olan bulaşma veya SARSCoV-2 virüsünün küçük kümelerinin göz ardı edilemeyeceğiydi”, çünkü insanlar bir doktorun dikkatini çekmeyen veya onları görmesini gerektirmeyen hafif belirtiler gösteriyor olabilirlerdi. 

Elbette daha fazla araştırma yapılması gerekecek, ama bu önemli nokta sonunda popüler beklentilere karşı gelebilecek virüsün yolu hakkında bazı değerli bilgiler sağlayabileceği için unutulmamalıdır. Kesin olarak bilinmesi gereken, özellikle bölge çapında daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğudur. DSÖ ayrıca, Çin’in ortak araştırma ekibiyle tam olarak iş birliği yapmadığı yönündeki aslı astarı olmayan haberlere de bir son verdi.

DSÖ’nün uzmanlarından biri, raporun açıklanmasıyla çakışan basın toplantısında Çinli meslektaşlarını övdü. Söz konusu uzman, çalışması sırasında tecrübe ettiği tek zorluğun ülkenin özel yasalarından kaynaklandığını, bunun da dünyanın her yerinde karşılaşılan kurallar olduğunu vurguladı. İstedikleri devasa veri setlerinin bazı güçlüklere sebebiyet verdiğini, ancak bunun olağandışı bir durum olmadığına işaret eden DSÖ uzmanı, daha fazla araştırmaya olanak sağlamak için raporda uygun önerilerin sıralandığını da hatırlattı.

Her durumda, sözü edilenlerin hiçbiri tam olarak bilinmemekle beraber, virüsün laboratuvardan sızdığına dair komplo teorisinin Çin’e karşı ham bilgi savaşından başka hiçbir şey olmadığını söylemek oldukça güvenli. DSÖ uzmanları, yapmaları için herhangi bir bilimsel sebep olsaydı bu teoriye yakın ilgi gösterirlerdi, ancak yapmadılar, bu da tüm zamanın ne kadar düzmece olduğuna işaret ediyor. Bununla birlikte, eski ABD Başkanı Donald Trump ve onun destekçileri gibi sahte haberlerin süper yayıcıları yüzünden, küresel nüfusun belli kesimine birçok kimsenin “yanlış bilginin yayılması” dediği bu şüpheli teori bulaştı. Bu ne yazık ki, DSÖ’nün yeni tamamlanmış gerçekten bağımsız çalışmasına karşı gelmek adına bu ayın başında Covid-19’un kaynağına ilişkin “bağımsız soruşturma” talep etmek için açık bir mektup yazan bilim toplumunun üyelerini de kapsıyor. Onların kulis çabaları, şimdi çürütülmüş komplo teorilerine güven oluşturmaya çalışan önde gelen Batılı medya kuruluşları tarafından bildirildi. Bu kişiler acı bir şekilde, gülünç bir siyasi gündemi zorlama arayışında mesleki itibarlarını kurban ettiler, fakat umarız bilimsel olmayan spekülasyonların mantıksızlığını açıkça anlayacaklar ve nasıl yanlış yaptıklarını kabul edecekler. 

Şu anda her zamankinden daha çok ihtiyaç duyulan şey, virüsün laboratuvardan çıktığı teorisini yayan kimselerin sebep oldukları karmaşa için özür dilemeleri olacaktır. Bazıları gizli sebeplere sahip olabilirken, diğerleri tamamen kapanmadan kaynaklı çok fazla psikolojik gerginlik yaşadıktan sonra sağlıklı düşünemeyecek kadar bir çılgınlığa kendini kaptırmış olabilir.

Gerekçeleri ne olursa olsun, dünyanın geri kalanına DSÖ’nün Covid-19 virüsünün kaynağıyla ilgili çalışma hakkında gerçekleri yaymak amacıyla sonunda doğru olanı yaparak ve kendi platformlarını kullanarak, şimdi günahlarından arınmalarının zamanı geldi. Daha sonra aralarındaki gerçek uzmanlar bölgesel çalışmalara katılarak becerilerini uygun biçimde kullanabilirler.