China Daily / Xu Wenhong

Ukrayna krizi çok az çözülme işareti veriyor. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile Avrupa Birliği (AB) Rusya’nın finans maliyetlerini artırmayı ve ekonomisini zayıflatmayı amaçlayan özellikle finansal alanda Rusya’ya yeni yaptırımlar koydu.

Rusya, ABD ve AB’nin kendisine karşı koyma tehdidinde bulunduğu finansal yaptırımların ektisini en aza indirmek amacıyla ekonomisini dolardan temizlemeye bir yıl önce başladı. ABD ekonomisinin gerilemesine rağmen ABD dolarının küresel ekonomideki egemenliğinden rahatsız olan Rusya parasal egemenliğini korumak, ABD ile AB’nin finansal yaptırımlarının etkisini dengelemek ve uluslararası finansal düzeni daha dinamik hale getirmek için dolardan kurtulma politikaları uygulamaya koydu. ABD dolarının muhtemel çöküşü ile ilgili küresel tartışmalar neredeyse 50 yıldır devam ediyor. Son yıllarda tartışmalar artan biçimde şiddetlendi. Ancak doların egemenliği büyük ölçüde devam ediyor.

DOLARDAN KURTULMA POLİTİKALARI NASIL UYGULANACAK?

Uluslararası Para Fonu (IMF) verilerine göre, ABD dolarının küresel döviz rezervleri içindeki payı 1995’te yüzde 59’du ve 2020’de yüzde 59,02’ye yükseldi. Dolayısıyla Rusya’nın doların küresel finansal düzenledi egemenliğine son vermesi çok zor. Bunun yanı sıra, Rusya ve ABD’nin ekonomik güçleri arasında büyük fark var. Rusya’nın Gayri Safi Milli Hasılası(GSMH) 2021’de 1,71 trilyon dolar iken ABD’nin GSMH’si yaklaşık 23 trilyon dolardı. Bu gerçekler ışığında Rusya’nın dolardan kurtulma politikasının başarı şansı ve önemi nedir?

Rusya ile başka bazı ülkeler ABD’nin doları diğer ülkeler üzerine yaptırım koymak için silah olarak kullanması ve en önemli yaptırım karşıtı önlemin dolardan kurtulma olması nedeniyle dolardan kurtulma politikaları başlattı. ABD son kuruşuna kadar parasını istemek için diğer ülkelere istediği anda yaptırımlar koyarken giderek daha fazla ülke ortak dolardan kurtulma politikaları uygulamak için bir araya geliyor. Dünya ülkelerinin yüzde 10 kadarı ve küresel nüfusun dörtte biri ABD yaptırımlarından zarar gördüğü için dolardan kurtulma eğilimi bütün dünyada artıyor.

2008 küresel finans krizinden sonra, Merkez Bankası’nın parasal genişleme önlemlerine başvurmaya devam etmesine rağmen, ABD ekonomisi zayıflamayı sürdürdü. 2020’de Covid-19 salgının ortaya çıkmasından sonra aşarı ABD doları basılması ölçek olarak çok arttı ve doların inanılırlık kaybetmesine neden oldu. Bu doların küresel ekonomik sistemde statü ve etkisinin azalmasıyla sonuçlandı, bu da Rusya ile bazı diğer ülkelerin giderek döviz rezervlerindeki Euro ve diğer paraların payını artırarak dolarları azaltmasına yol açtı.

Küresel para rekabetinde dolar ve Euro genel olarak dengelidir. “Dolar tuzağına” karşı önlemler çok kutuplu bir para ortamına yol açabilir. Tıpkı İngiltere poundunun İngiltere imparatorluğunun yanı sıra giderek gerilemesi gibi, doların küresel para birimi olarak egemen rolü de er ya da geç zayıflayacak Fakat, çıkarları farklı olduğu için ülkelerin birlikte dolardan kurtulma önlemleri almaları zor. Ve ABD bu çıkar farklılıklarını onları tek tek ele geçirmek için kullanıyor. Bu haliyle, doların egemenliğini sürdürmek için önlemler alan ABD ile dolardan kurtulma politikaları başlatan Rusya arasındaki mücadele kökle siyasi ve ekonomik belirsizlikler yaratacak. Ayrıca, Rusya-ABD ilişkileri, özellikle ekonomi ve finans alanlarında olmak üzere daha çatışmalı bir hal alacak ve bu da uluslararası ekonomik ve finansal düzende daha fazla belirsizliğe yol açacak.

Yine de uluslararası ödeme sistemi birçok değişiklik geçirebilir. Gelecekte, uluslararası ödeme yapısı SWIFT (Dünya Ölçeğinde Bankalararası Finansal Telekomünikasyon Topluluğu) ile AB, Çin, Rusya ve diğer ekonomilerin takip ettiği ödeme sistemlerini içeren, birçok seçeneğin bir kombinasyonu olabilir. Aslında AB, Çin ve Rusya ödeme sistemlerinin birbirine bağlanması gelecekte doların egemenliğinden kaçınmak için tüm ülkelerin ekonomik ve finansal çalışmalarının odağı haline gelebilir.

DOLARIN EGEMENLİĞİ DEVAM EDİYOR AMA SONSUZA KADAR DEĞİL

Ancak Rus rublesi yakın gelecekte uluslararası bir para birimi olarak ABD dolarının yerine alamaz. Rusya’nın yeni bir küresel finansal düzenin kuruluşuna öncülük edeceğine inanmak gerçekçi olur. Rusya halen finansal güçlerinin, sermaye piyasası algısı, ekonominin büyüklüğü, altyapı ve finansal ürünlerin fazlalığının yansıması olan piyasa kaynaklarının etkin paylaştırılması bakımından ABD ve gelişmiş Avrupa ülkelerinin gerisinde. Bu yüzden Rusya’nın gelişmiş Batı ekonomilerini yakalamak için kat etmesi gereken uzun bir yol var.

Rusya ve bu ekonomiler arasında bu alanlardaki büyük fark Rusya’nın dolardan kurtulma politikasını etkileyen önemli bir ekten olacak. Ancak Rusya’nın dolardan kurtulma çabasında altın ve sayısal para önemli araçlar olarak yer alacak. Birçok ülke altını “dolardan kurtulmakta” önemli bir araç olarak görüyor ve Rusya ile bazı ülkeler ekonomilerini güvenceye almak için büyük miktarda altın biriktirdi. Öte yandan, blokchain ile sayısal teknolojinin ürünü olarak sayısal para sayısal çağın belirgin bir sanal ürünü ve gelecek gelişmelerin yönünü belirliyor. Merkez bankalarının çıkaracağı sayısal paralar dolardan kurtulma çabasına katkıda bulunacak.

Rusya sayısal para alanında bazı kilit başarılara imza attı, Rusya’nın sayısal finansal varlıklar yasası 2021’de yürürlüğe girdi ve Moskova 2021’in ikinci yarısından itibaren “sayısal ruble” konusunda yasama çalışmalarına başladı. Bu gelişmeler Rusya’nın sayısal para konusunda bazı avantajlar kazanmasına yardım edecek ve dolardan kurtulma girişimini daha da destekleyecek. Rusya’nın dolardan kurtulma girişiminin önemi, ülkelerin diğer para birimlerini kullanarak aldığı dolardan kurtulma önlemlerinin en radikali olmasında. Rusya sadece ülke içinde dolardan kurtulma önlemlerini uygulamaya koymadı, finansal bilgi alışverişi ve uluslararası enerji ödeme para birimi alanlarında da bazı sert önlemler alıyor. Rusya’nın kararlı dolardan kurtulma önlemleri ve uluslararası iş birliğini derinleştirme konusundaki azimli çabaları nedeniyle daha çok ülke ekonomilerini dolardan kurtarma ya da onun dolardan kurtulma girişimine yardım etme konusunda Rusya’yı izliyor. Dolayısıyla, Rusya’nın dolardan kurtulma girişiminin küresel bir etkisi olduğunu söyleyebiliriz.

Bazı ülkelerin ekonomilerini dolardan kurtarmak istemeleri ABD dolarının küresel finansal ve ödeme sistemlerindeki egemenliğinden duyulan hoşnutsuzluğu, aşırı dolar basılmasından duyulan endişeleri, dolara dayanan Bretton Woods sisteminin değiştirilmesi çağrılarını ve mevcut uluslararası ekonomik ve finansal düzenlerin değiştirilmesi ve böylece daha adil ve daha dengeli hale getirilmeleri ihtiyacını gösteriyor. Dolardan kurtulma çabası doların Rusya ekonomisi üzerindeki etkisini kısa dönemde sona erdiremese de, Rusya dünyaya doların egemenliğine meydan okunabileceğini ve belki de uzun dönemde zayıflatılabileceğini gösterdi.