Hakan Celep

Spor dünyasıyla ilgili Rusya ve Belarus’a yaptırımlar başlamadan önce ilk adım Birleşik Krallık topraklarında atıldı. İngiliz Avam Kamarası’nda basınında istekler ve talepler ortaya çıktı. İngiltere İşçi Partisi milletvekili ve eski bakan Chris Bryant, Chelsea sahibi Roman Abramovich’i hedef aldı. Bryant’ın “Bay Abramovich’in artık bu ülkede bir futbol kulübü sahibi olmasını istediğinizden emin misiniz? 152 milyon sterlinlik evi de dâhil olmak üzere bazı mal varlıklarına el koyma zamanı gelmedi mi? Bunun gibi birinci kademe vizesi olan diğer kişilerin kötü niyetli faaliyetlerinden yüzde yüz emin olamıyor musunuz?” sözleri tüm dünya spor kamuoyunda manşetlere çıktı.

Tartışmalar hararetlendi. İşçi Partisi lideri Sir Keir Starmer, “Oligarkların bu ülkede cezasız kaldığı dönem atık sona ermeli. Bu ülke, Rus oligarkların ganimetleri için ev sahibi olamayacağından yüzde yüz emin olma zamanı gelmiştir.” açıklamasını yaptı. İngiliz hükümetinden resmi olarak yaptırımları tartışıyoruz cevabıyla yeşil ışık yandı.

Bu noktadan sonra politik ve ekonomik yaptırımlara ek olarak spor dünyasının da bu halkaya dâhil olması yönünde talepler daha yüksek sesle konuşulmaya başlandı.

IOC’NİN TAVSİYESİ, FİTİLİ ATEŞLEDİ

İlk resmi adımı Uluslararası Olimpiyat Komitesi attı. IOC, tüm Rus ve Belaruslu sporcuların, federasyonların ve organizasyonların tüm spor dallarından ihracını önerdi.

Yaptığı resmi açıklamada şöyle kritik bir ifadeye yer verdi:

“Ukrayna’daki mevcut savaş, Olimpiyat Hareketini ikileme sokuyor. Rusya ve Belarus’tan gelen sporcular, tüm spor etkinliklerine katılmaya devam edebilecekken, ülkelerine yapılan saldırı nedeniyle Ukrayna’dan birçok sporunun bunu yapması engelleniyor. Bu çözülemeyecek bir ikilemdir. Küresel spor müsabakalarının bütünlüğünü korumak ve tüm katılımcıların güvenliği için IOC, uluslararası spor organizasyonlarından ve federasyonlarından tüm Rus ve Belaruslu sporcuları, yetkilileri men etmelerini, davet etmemelerini istiyoruz.”

POLONYA’NIN BASKISI İHRACI GETİRDİ

Ardından ilk büyük hareket Polonya, İsveç ve Çekya Futbol Federasyonlarından geldi. Rusya’nın FIFA 2022 Dünya Kupası Avrupa elemeleri playoff turundaki rakibi Polonya, Rusya’da maça çıkmak istemediğini söyledi. Rusya’nın Polonya’yı elemesi durumunda rakibi İsveç ve Çekya eşleşmesinin galibi olacaktı. Bu iki ülke de Rusya’da maç oynamayacaklarını iletti. Daha sonra Polonyalı futbolcular, Uluslararası Futbolcular Birliği FIFPro’yu da arkasına alarak Rusya ile oynanacak bir maça çıkmayacaklarını, boykot kararı aldıklarını açıkladı. Bunu Bayern Münih’te oynayan Robert Lewandowski ve Juventus’ta oynayan Wojciech Szczesny gibi oyuncuların dile getirmesi global bir yankı uyandırdı. Ayrıca, İngiltere Futbol Federasyonu, ki başkanı veliaht Prens Charles’ın ardından taht sıralamasında ikinci sırada olan Prens George, Rusya Milli Takımı’na karşı hiçbir düzeyde, hiçbir yaş grubunda ve hiçbir koşulda maça çıkmayacağını duyurdu. Bunu ABD, Hollanda, İzlanda ve çeşitli futbol federasyonları da benzer açıklamalar ile devam ettirdi.

Bu açıklamalar FIFA’yı da yaptırım baskısı altına aldı. FIFA’nın Avrupa’daki konfederasyonu UEFA başta tarafsız saha kararı verdi. Ardından bu kararını Rusya’yı, Rus kulüplerini men ederek devam ettirdi. Bunun neticesinde Rusya, hükmen mağlup ilan edildi. Ancak, FIFA ve UEFA’nın açıklamalarında “durum değişene” kadar ibaresi de dikkat çekti. Yani Rusya ve Belarus, Ukrayna topraklarındaki işgal hareketini sona erdirmesi durumunda bu yaptırımların geri alınacağı anlamı çıkıyordu.

UEFA’nın kararı neticesinde UEFA Avrupa Ligi’nde mücadele eden Spartak Moskova da hükmen mağlup ilan edildi.

Ayrıca, Rusya’da oynayan tüm yabancı futbolculara 30 Haziran 2022’ye kadar serbest transfer izni verdi. 10 Mart’a kadar karşılıklı fesih konusunda anlaşma sağlanamazsa futbolculara 30 Haziran 2022’ye kadar geçerli fesih izni de tanıdı.

RUSYA’DAN KRİTİK ADIM: CAS’A BAŞVURU

Rusya Futbol Federasyonu, 8 Mart 2022’de ihraç kararını spor dünyasının en üst mahkemesi olan Spor Tahkim Mahkemesi’ne (CAS/TAS) taşıdı. Yabancı futbolcularıyla anlaşamayan ve muhtemelen oyuncularını ücretsiz bir şekilde elinden kaçıracak olan Rus kulüpleri de yakın bir gelecekte CAS’a gidecek.

Spor dünyası daha önce benzeri bir krizle karşılaşmadığı için CAS’tan bu ihraçlar ve yaptırımlarla ilgili çıkacak kararlar, gelecek yıllar için emsal teşkil edecek.

RUS ŞİRKETLERİYLE SPONSORLUK ANLAŞMALARI İPTAL EDİLDİ

Bunun dışında UEFA, Şampiyonlar Ligi finaline ev sahipliği yapması planlanan St. Petersburg’tan maçı aldı ve Paris’e verdi. Bunun dışında Gazprom ile olan devasa sponsorluk anlaşmasını da iptal ettiğini duyurdu. Gazprom ile Alman Schalke kulübü de sponsorluğunu iptal etti. Ayrıca, Rus devletine bağlı Aeroflot hava yolu şirketi ile İngiliz kulübü Manchester United da yıllardan bu yana süren uzun soluklu sponsorluk anlaşmasını iptal ettiğini açıkladı.

ABRAMOVICH BASKIYA DAYANAMADI

Futbol dünyasının en popüler figürlerinden biri olan Roman Abramovich’in İngiliz Chelsea futbol kulübüne sahip olması da tartışmaya açıldı. Chelsea’de mücadele eden Alman teknik direktör Thomas Tuchel’e bu yönde agresif sorular bile geldi. Abramovich, önce Chelsea’nin idaresini Chelsea mütevelli heyetine bıraktı, ardından kulübü de baskılar sonrası satışa çıkardı. Abramovich, 4,8 milyar Euro yani 3 milyar pound fiyat belirledi ama bu fiyata alıcı çıkmadı. Birçok fon ve kişi tarafından istenen Chelsea için son söylentiler Abramovich’in 2 milyar pound’a da ikna olacağı yönünde.

BASKETBOLDA DA MEN KARARLARI

FIBA, Rusya ve Rus takımlarını kulüp ve milli takım organizasyonlarından tüm yaş gruplarında men ettiğini duyurdu.

FIBA Dünya Kupası elemelerinde mücadele eden Rusya erkek milli takımı men edildi. Öncesinde Rusya’nın konuk olacağı Hollanda’da basketbol federasyonu “Spor barışçıl toplumlar içindir” diyerek maça çıkmayı reddetti. Hatta Rus sporculara vize verilmemesi söylentileri bile Hollanda basınında yer buldu.

Bunun neticesinde Kadınlar FIBA Şampiyonlar Ligi’nde mücadele eden Fenerbahçe Safiport’un çeyrek finaldeki rakibi değişti. Galatasaray ise Avrupa’ya veda etmesine karşın FIBA Avrupa Kupası’na dahil edildi.

Avrupa’nın kulüpler düzeyindeki en önemli turnuvası olan THY EuroLeague, tüm Rus takımlarını önce askıya aldığını daha sonra men ettiğini duyurdu. Bununla beraber Rusya takımlarına karşı oynanan maçları da geçersiz saydı. Rus takımlarına karşı 3 maçta 3 galibiyet alan Fenerbahçe Beko, tüm EuroLeague içerisinde bu karardan en fazla zarar gören takım oldu.

DÜNYA 1 NUMARASI, RUSYA ADINA YARIŞAMIYOR

Rus sporcuların Rusya bayrağıyla yarışmalarına izin verilmiyor. Bireysel bir spor olduğu için erkekler 1 numarası olan Daniil Medvedev’in kortlara çıkmasına izin verildi ancak Rusya bayrağını kullanamıyor.

Voleybolda Rus takımları ihraç edildi ve hatta plaj ve kar voleybolundaki Rus sporcular da men edildi. Burada normal Rus sporcuların da men edilip edilmediği tartışma konusu oldu. İlk açıklamada konu ortadaydı ancak daha sonra Rus sporcuların lisansları askıya alınmadı. Türkiye’de de Rus kadın milli takımının önemli sporcuları forma giyiyor.

PUTIN’E VERİLEN FAHRİ SİYAH KUŞAK İPTAL EDİLDİ

Uluslararası Buz Hokeyi Federasyonu, Rusya’yı men etti. Ki buz hokeyi Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de favori sporlarından biri. Diğer favori sporu Tekvandoda da bir karar alındı. Dünya Tekvando Federasyonu, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e fahri verilen siyah kuşağının iptal edildiğini açıkladı. Ayrıca, yapılacak hiçbir tekvando müsabakasında Rusya ve Belarus bayrağının sergilenmeyeceği milli marşlarının da çalınmayacağı aktarıldı.

“HÜKÜMETLERİN EYLEMLERİNİN KURBANLARI”

Rus sporcuların çok başarılı olduğu artistik patinajda da bir karar alındı. Dünya Artistik Patinaj Şampiyonası’na hiçbir Rus sporcu davet edilmedi.

Çin’de devam eden 2022 Kış Paralimpik Oyunları’nda da Rusya ve Belarus’tan gelen sporcuların yarışmalarına izin verilmedi. Pekin’de Rusya’dan 71 ve Belarus’tan 12 yarışmacı yer alacaktı. Paralimpik Oyunları Başkanı Andrew Parsons, karardan etkilenen sporcuları “Hükümetlerin eylemlerinin kurbanları” olarak nitelendirdi.

Dünya Motorsporlarının zirvesi olan Formula 1’de önce ABD merkezli Haas FA takımının isim ve ana sponsoru olan Uralkali ile anlaşma bozuldu. Ardından, Uralkali’nin sahibi Rus oligark Dmitry Mazepin’in Haas takımında yarışan oğlu Nikita Mazepin ile yollar ayrıldı. Bu sırada 2014’ten beri Formula 1’e ev sahipliği yapan pistlerden biri olan Soçi’de düzenlenen Rusya GP iptal edildi ve önümüzdeki yıllarda da Soçi’de yarış yapılması beklenmiyor.

Yüzme, bisiklet, kır pateni gibi olimpik sporlarda da Rus sporculara men geldi. Burada IOC’nin men tavsiyesi etkili oldu. Uluslararası Yüzme Federasyonu da 2014’te Putin’e verdiği onursal madalyayı iptal etti. Aralık ayında Rusya’da yapılması planlanan Dünya Kısa Kulvar Yüzme Şampiyonası’nın da yerini değiştirdi.