China Daily / Qiao Yu

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Avrupa Birliği (AB), Covid-19 salgınını kontrol altına almak için kendi aşılama kampanyalarını hızlandırırken, Hindistan ile Güney Amerika, yeni koronavirüsü karşı yavaş, hatta aksayan mücadeleleri ve halklarını aşılamadaki başarısızlıkları nedeniyle ikinci dalgayı kontrol etmeye çalışıyor. Yeni virüs varyantları farklı ülkelerde, özellikle gelişmekte olan ülkelerde artın bir riskle karşı karşıya getirdi.

Salgının daha fazla zarar vermesini önlemek için, orta ve düşük gelirli ülkelerin, GAVI (Küresel Aşı İttifakı) ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) iş birliği ile Covid-19 aşılarına eşit ulaşımı sağlamayı hedefleyen Koronavirüs Aşıları Küresel Erişim Programı’nın (COVAX) girişimi çatısı altında, testlere, terapilere ve aşılara ulaşmasını sağlamak için acil uluslararası kaynaklara ihtiyaç var.

Ne yazık ki, COVAX girişimi aşı tedarikinde kıtlık, az sayıda aşı üreticisi, aşı ihracatına karşı ülkelerin yasal engelleri, patentlerden vazgeçmenin karmaşıklığı, aşı yapmak için gerekli malzemeler üzerindeki sınırlamalar, düşük gelirli ülkelerdeki kötü lojistik ve ulaştırma sistemi ile finansal sıkıntılar gibi birçok engelle karşılaşıyor.

Sinopharm aşılarının – Pfizer/BioNTech, Oxford/AstraZeneca, Moderna and Johnson&Johnson aşılarının yanı sıra acil kullanım listesine alınması ile birlikte DSÖ aşılara kaynak ayıracak daha fazla üreticiye sahip olduğu doğru. Yine de DSÖ’nün ABD ve diğer zengin ülkeleri aşı ihracatı kısıtlamalarını kaldırmaya çağırması gerekirken, COVAX’ı yönetenlerin girişimin salgın sonrası dünyada kalıcı bir platform olmasının önündeki engelleri kaldırmak için önlemler alması gerekir. Örneğin, COVAX kâr gözetmeyen bir kuruluş olarak kaydedilebilir ve uluslararası sağlık fonlarına erişim hakkı olabilir, bu statü imzacı devletlerin hisse sahibi olmasıyla gerçekleştirilebilir.

Küresel bir sağlık fonunun kurulmasında çok sayıda fayda var. İlk olarak, bu fon, ilaç şirketlerinden patentlerin askıya alınması imtiyazını almaya çalışmak yerine aşı patentlerini satın alabilirken, piyasa ilkelerine uyarak aşı üretenleri üretimi artırmaları için ödüllendirerek ve virüs mutasyonları ile mücadele etmek için daha fazla yeniliği teşvik edebilir.

İkincisi, gelişmekte olan ülkelerin yeterli aşıya ulaşmalarını sağlamak için fon aşı üretimini düzene koymak, üretim kapasitesini artırmak ve tedarik zincirleri ile lojistiği güçlendirmek için kullanılabilir.

Üçüncüsü, fon küresel kamu sağlığı alanındaki de facto kamu finansmanı yokluğunu telafi edebilir. Şimdiye kadar, Bill&Melinda Gates Vakfı küresel aşı dağıtımının teşvik edilmesinin ana örgütleyicisiydi. Bu ne kadar takdire şayan olsa da, bu iyiliksever çaba yeterli olmaktan çok uzak.

Salgın bize acı bir ders verdi; dünyanın gelecekteki sağlık krizleri ile baş edebilmek için kaynakları seferber etme güveni verilmiş kalıcı bir uluslararası kuruma ihtiyacı var. Böyle bir kurum aynı zamanda büyük dünya güçlerini farklılıklarını ve jeopolitik çıkarlarını bir kenara bırakmaya ve insanlığı hastalıklara karşı koruyacak bir küresel iş birliği mekanizması kurmaya teşvik edebilir.

ULUSLARARASI SAĞLIK FONUNUN KURUMSAL TEMELLERİNİ ATMA ZAMANI

Küresel sağlık fonu ayrıca, uzun dönemli küresel faydaları desteklemek amacıyla, iklim değişikliği gibi tehditleri ele almak için kaynakların kanalize edileceği dürüst bir ortamı oluşturabilir. Uluslararası bir sağlık fonunun kurumsal temellerini atmak ve büyük ülkelerden fon tahsis etmek için şimdi uygun bir zaman. COVAX girişimi büyük kısmı gelişmiş ekonomilerden olmak üzere 6,6 milyarlık fon sözü aldı. Girişimin bu yıl için hedefi 10 milyar dolar civarında ve aradaki fark Çin dâhil bağışçılar tarafından sağlanacak.

Gelecek 3 ila 5 yıl içinde, büyük ülkelerin resmi yabancı yardımlarının yüzde onunu bu amaç için ayırmaya ikna edilmeleri gerekiyor. Bu dönemden sonra, önerilen küresel fon asıl bağışçılardan resmi dış yardımlarının sabit bir oranını girişim için ayırmalarını isteyebilir.

Büyük ülkelerin mevcut yabancı yardımlarının bu girişim için ayrılması ile küresel sağlık fonu birkaç yüz milyar dolarlık bir bütçe oluşturabilir ve/veya ek fonlar için uzun vadeli tahviller çıkarabilir. Ayrıca, bulaşıcı hastalıklar için geniş spektrumlu aşıların geliştirilmesi için bir destek sistemi kurabilir, küresel sağlık altyapısını sağlamlaştırabilir, küresel verileri bulutta depolayabilir ve muhtemel sağlık krizlerine karşı önceden dünyayı uyaracak kamu sağlığı profesyonellerini desteklemek için hastalık izleme sistemlerini işletebilir.

Bir bulaşıcı hastalık yayılırken, önerilen küresel fonun yetkilileri, kısa dönemli finansman sağlayarak DSÖ ve ilgili hükümetlerin sistemik riskleri azaltmalarına yardımcı olabilir. Ve fon, yönetişim çerçevesi olarak, hisse sahipleri ile gerekli danışmalardan sonra yönetişim çerçevesini Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası’ndan gerekli düzeltmelerle birlikte adapte edebilir. Covid-19 salgınının felaket sonuçlarını dikkate alarak, COVAX girişiminin ve önerilen küresel sağlık fonunun maliyetleri önemsizdir ama sonuç salgın önleme ve kontrolü konusunda çığır açıcı olabilir.