CGTN / Yang Yuguang

Çin’in Shenzhou-13 uzay aracı 3 astronotuyla altı ay süren uzay görevini tamamladı ve 16 Nisan’da Dünya’ya güvenli bir şekilde döndü. Mürettebat taşımacılığı, iki uzay aracını bir araya getirme, kenetlenme ve astronotların gemi dışında yaptığı eylem, insanlı uzay uçuşunun üç temel teknolojisi olarak adlandırılır. Bir uzay istasyonuna sahip olmak isteyen veya Ay’a insanlı görev düzenlemek isteyen herhangi bir uzay yeteneğine sahip ülkenin bu üç teknolojiye hâkim olması gerekmektedir. Geçen yüzyılın ortasında eski Sovyetler Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) arasındaki yoğun uzay yarışı sırasında bu ülkeler sırasıyla, Vostok, Voskhod, Soyuz uzay programları ve Mercury, Gemini, Apollo programları yoluyla bu teknolojilere sahipti. 

Çin’e gelince, Shenzhou-5 ve Shenzhou-6 görevleri sayesinde mürettebat taşımacılığında ustalaştık. Astronotların gemi dışında yaptığı eylemi Shenzhou-7 göreviyle test ettik. Tiangong-1/Shenzhou-8, 9, 10 görevlerini yerine getirerek, iki uzay aracını bir araya getirme ve kenetlenme teknolojilerinde uzmanlaştık. Bu yüzden Shenzhou-10 görevi deneysel bir görevden daha çok Çin’in ilk operasyonel görevi oldu. 

SHENZHOU-13 TÜM GÖREVLERİNİ TAMAMLADI

Şans eseri, Çin’in ikinci kadın astronotu ve ilk uzay öğretmeni olan Wang Yaping, Shenzhou-10 ve Shenzhou-13 görevlerinin mürettebatı arasında yer aldı. Shenzhou-13 tekrar giriş kapsülünün güvenli dönüşüyle Wang ve diğer mürettebat üyeleri bir kez daha tarih yazdı. Shenzhou-13 uzay aracı hızlı iki uzay aracını bir araya getirme – kenetlenme ve hızlı dönüşü başardı. Bu, Çin’in mürettebat taşımacılığı teknolojisinde yeni bir ilerleme sağladığını gösteriyor.

Jiuquan Uydu Fırlatma Merkezi’nden fırlatıldıktan yaklaşık altı saat sonra Shenzhou-13 uzay aracı başarılı biçimde Tiangong usay istasyonuyla bir araya geldi ve Dünya’ya bakan kenetlenme limanına kenetlendi. Bu kolay bir görev değildir. Uzay aracının birbirine bağlanması için temel gereksinim, ikinci uzay aracının birincisinin aynı yörünge düzlemine girmesi gerektiğidir. Dünyanın sürekli döndüğünü düşündüğümüzde, genelde fırlatma yeri birinci uzay aracının yörünge düzleminde döndürülürken, ikinci uzay aracını fırlatmaktan başka seçeneğimiz yoktur. 

Ancak bu fırlatma için doğru an, ikinci uzay aracı yörüngeye girdiğinde genelde konumunun birinci uzay aracından tamamen farklı olduğu zamandır. Bu sorunu çözmek amacıyla daha hızlı döneceği ve böylece ilkini izleyeceği için nispeten alçak yörüngeyi seçiyoruz. İki günlük bir transfer süresiyle, eski görevlerde olduğu gibi bu tür sorunları aşmak için pek çok şansımız olacak. Ancak hızlı iki uzay aracını bir araya getirme ve kenetlenmeyle, Shenzhou uzay aracına daha yüksek güvenilirlik gereksinimi arttı. Ayrıca yörünge manevraları dikkatli biçimde planlanmalı ve yürütülmelidir. 

TAYKONOTLAR BEIJING’E ULAŞTI

Shenzhou-13 uzay aracının Tiangong uzay istasyonuyla bir araya gelmesi ve kenetlenmesi mükemmeldi, çünkü bu Çin’in hızlı iki uzay aracını bir araya getirme ve kenetlenme teknolojisinde çok pratik şekilde ustalaştığını gösteriyor. Bu mürettebatı çok rahatlattı, çünkü dar kapasitede yaklaşık altı saat kaldılar. Üzerinde düşünmemiz gereken diğer bir konu da yerçekimsiz ortamın insan kalp ve dolaşım sistemi ile sinir sistemindeki etkisinin sebep olduğu “uzay taşıt tutması”dır. Genellikle hastalık yörüngeye girdikten altı saat sonra meydana gelir ve astronotlar iki gün içerisinde kendilerini iyi hissederler. Hızlı iki uzay aracının bir araya gelmesi ve kenetlenmeyle astronotlar, uzay istasyonuna girmeden önce çok iyi durumda olacaklar. Bu aynı zamanda başka bir avantaj sağlar, otomatik kenetlenme sisteminde yanlış bir şey söz konusu olursa, Shenzhou-13 komutanı manuel kenetlenme yöntemine geçebilir. Çünkü onlar hala çok iyi durumda olduğundan, bu manuel operasyonların başarısını da sağlayabilir. 

Shenzhou-13 uzay aracı sadece hızlı iki uzay aracının bir araya gelmesi ve kenetlenmeyi başarmakla kalmadı, aynı zamanda radyal yönde kenetlenmeyi başaran ilk uzay aracı oldu. Bu teknolojide uzmanlaşmak, Çin’in uzay istasyonunun yapımı ve operasyonunda çok önemlidir. Çünkü Tiangong uzay istasyonu sadece bir ön kenetlenme limanı ve bir arka kenetlenme limanına sahiptir. İki kenetlenme limanı, bu sefer olduğu gibi diğer uzay araçları tarafından işgal ediliyorsa ki iki kenetlenme limanı Tianzhou-2 ve Tianzhou-3 kargo uzay araçları tarafından işgal edilmişti. Bu yüzden Shenzhou-13 uzay aracının Dünya’ya bakan kenetlenme limanına kenetlenmekten başka seçeneği yoktur. İstasyona aşağıdan yaklaşmak, iki uzay aracının farklı yörüngelerde olduğu anlamına gelir, ön veya arka yönden kenetlenmeyle karşılaştırıldığında, teorik olarak konuşmak gerekirse göreceli konum sabit değildir, bu da operasyona daha fazla zorluk getirir. 

Yapım aşaması sırasında Shenzhou uzay gemisi Dünya’ya bakan kenetlenme limanına kenetlenmeli ve öndeki kenetlenme limanını gelecek Wentian ve Mengtian modülleri için boş bırakmalıdır. Gelecekte operasyon aşamasında, farklı keşif ekiplerinin değişimi sırasında biri ön kenetlenme limanı ve diğeri Dünya’ya bakan kenetlenme limanında olacak şekilde iki Shenzhou uzay aracı istasyona bağlı olacak. Shenzhou-13 uzay aracının kenetlenmesi Çin’in bu teknolojide ustalaştığını gösterdi. Shenzhou-13 uzay aracı Tiangong uzay istasyonundan ayrıldığında Dongfeng iniş bölgesine dönüşü sadece birkaç saat sürdü. Bu hızlı dönüş teknolojisi aynı zamanda dönüş teknolojisinde dikkate değer bir gelişmedir.

SHENZHOU-13 MÜRETTEBATI 6 AY SONRA DÜNYA’YA DÖNDÜ

İki uzay aracının bir araya gelmesi ve kenetlenmeye benzer şekilde Shenzhou uzay aracı, iniş bölgesi Dünya ile birlikte Shenzhou’nun yörünge düzlemine döndürüldüğü zaman yörüngeden çıkma işlemini yapması gerekmektedir. Her bir gün için bu operasyon için sadece bir şans vardır. Bundan önce Shenzhou uzay aracının Tiangong uzay istasyonundan güvenli bir mesafeye gitmiş olması ve yörünge modülünün yeniden girişi modülünden ayrılmış olması gerekir. Daha önceki görevlere benzemeyen bir şekilde, Shenzhou-13 uzay aracı her türlü karmaşık operasyonları birkaç saat içinde yaptı ve başarılı biçimde yörünge boşaltma işlemini gerçekleştirdi. Ve daha sonra tahrik modülü ayrıldı. Hızlı iki uzay aracını bir araya getirme ve kenetlenme gibi hızlı dönüş de

Shenzhou-13 mürettebatının çok kısa süreliğine dar kapasitede kalmasını sağlıyor, bu da daha önceki görevlere göre çok daha rahat oldu. Daha hızlı dönüş ayrıca bilimsel araştırmalara fayda sağlamaktadır. Shenzhou-13 görevi sırasında mürettebat birçok uzay tıbbı ve uzay biyolojisi araştırması yaptı. Bazı örnekleri Dünya’ya geri getirdiler. Transfer süresinin kısalması örneklerin ideal bir depolama koşulunda tutulmasını sağlayabilir. Shenzhou-13 görevinin başarısıyla, Çin’in hızlı iki uzay aracını bir araya getirme-kenetlenme, radyal yönde kenetlenme ve hızlı dönüşte şimdi daha pratik olması Çin’in mürettebat taşımacılığı teknolojilerinde dikkate değer ilerleme sağladığını gösteriyor.