China Daily / José Manuel Barroso

Yüzyılın en kötü salgınının üzerinden iki yıl geçtikten sonra, dünyanın geçmiş bir zamanda takılıp kaldığını, şimdiye kadar 5,54 milyondan fazla insanı öldüren ve sayısız geçim kaynağını yok eden bir virüsten kurtulamadığını düşünmek öfkelendiricidir. Ancak gerçek şu ki, Covid-19 Aşıları Küresel Erişim Programı’nın (COVAX) uluslararası toplumun desteğini ilk kez kazanmasından bu yana birçok şey değişti. 

Eylül 2020’de, bilim insanlarının güvenli ve etkili bir Covid-19 aşısı geliştirip geliştirmeyeceklerini bilmiyorduk. Şimdi birkaç aşımız var. O dönem ilaç endüstrisinin üretimi artırmada başarılı olup olmayacağını da bilmiyorduk. Fakat, geçen yıl 11 milyar doz aşı üretildi. Ne yazık ki bu başarılar, dünyanın salgınla mücadele çabalarında nerede başarısız olduğunun altını çizmeye de hizmet ediyor. Dünyada 2021 yılında gezegendeki her yetişkini aşılamak için yeteri kadar Covid-19 aşısı üretilmesine rağmen, çoğu düşük gelirli ülkelerde olmak üzere 3 milyardan fazla insan henüz ilk aşısını olmadı. Yüksek gelirli ülkeler ortalama yüzde 75’in üzerinde aşılama oranına sahip ve şimdi destekleme programlarına odaklanıyorlar. Afrika’da tam tersine toplam nüfusun kabaca yüzde 10’u ortalama olarak tamamen aşılandı ve sağlık hizmetleri sistemleri halen ilk aşılamalara yetişmeye çalışıyor. 

DÜŞÜK GELİRLİ ÜLKELER SALGINLA MÜCADELEDE GERİDE KALMA RİSKİYLE KARŞI KARŞIYA

COVAX’ın yakında bir milyarıncı aşı dozunu teslim etmesi, arzı artırma, eşit erişimi sağlama ve böylece mevcut ürkütücü küresel eşitsizliği gidermek konusunda önemli bir ilerlemeyi temsil ediyor. Bu dönüm noktası ayrıca, bazı ülkelerin aşıları stoklaması ve bileşenleri ile ihracatını kısıtlamasına rağmen, COVAX -ve çok taraflılığın- işe yarayabileceğini gösteriyor.  Bu ivme göz önüne alındığında, Salgın Hastalıklara Hazırlıkta Yenilik Koalisyonu (CEPI), Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), UNICEF ve Küresel Aşı İttifakı’nın (Gavi) birlikte kurduğu COVAX’ın dünyanın desteğini almaya devam etmesi önemlidir. Aksi takdirde, zengin ülkeler Omicron varyantı karşısında desteklerini kararlı bir şekilde sürdürürken, düşük gelirli ülkeler daha da geride kalma riskiyle karşı karşıya bulunuyor. 

Bu tür bir sonuç sadece ahlaki bir başarısızlık değil, aynı zamanda bir halk sağlığı felaketini oluşturacaktır. Hepimiz herkes güvende oluncaya kadar hiç kimsenin Covid-19 salgınında güvenli olmayacağını biliyoruz. Dünyanın her yerindeki insanları aşılayıncaya kadar, yeni koronavirüs mutasyona uğramaya devam edecek, yeni ve potansiyel olarak daha tehlikeli varyantların ortaya çıkmasıyla sonuçlanacak. Virüsün önünde olmaktan ziyade peşinde olabileceğimiz, sonsuz bir destek aşılamalar döngüsü tuzağına düşeceğimiz önemli bir risk söz konusudur. 

Alternatif olarak, insanları her yerde koruyarak, küresel ekonomiyi ve ticareti, alışverişi ve seyahati tamamen yeniden başlatabiliriz. Bu yüksek gelirli ülkelerin ve aşı üreticilerinin ilk önce en fazla ihtiyacı olanların sipariş vermeleri taahhütlerini yinelemesini gerektirecek. Eşit aşı erişimini sağlamak aynı zamanda COVAX’ın, destekleme programları, varyanta uyumlu aşılar veya sadece ek dozlarla ilgili olanları kapsayan gelecekteki ihtiyaçlara karşılık verme esnekliğine sahip olmasını sağlaması anlamına gelmektedir. 

GEÇEN YIL SALGINLA MÜCADELEDE BEKLENDİĞİNDEN YAVAŞ OLDU

Geçen yıl salgınla mücadelede ilerleme, Gavi başkanı olarak ben dâhil COVAX’ta yer alan herkesin istediği ve beklediğinden çok daha yavaş oldu ve bundan çıkarılması gereken birçok ders var. Omicron’un daha önceki varyantlara nazaran bir şekilde daha az tehlikeli olduğu yönündeki yaygın ve artan beklentiye rağmen, halen çok fazla küresel krizin ortasındayız. 

Fakat 2022 yılında arz tarafı ve talep tarafına yönelik daha fazla güçlük ortaya çıksa bile, nihayetinde Covid-19 salgını kırmanın gerçekçi bir olasılık olduğu bir konumdayız. Hız kritik bir öneme sahip ve virüsün yayılma yeteneğini ne kadar hızlı sınırlandırırsak, toplumlarımızı ve ekonomilerimizi mahveden tahribat döngüsünü daha çabuk sona erdireceğiz. Bu, bütün ülkelerdeki insanlar için Covid-19 aşılarına hızlı, adil ve eşit erişimi sağlamayı gerektiriyor. 

COVAX’ın bir milyarıncı aşı dozunun teslim edilmesi, bıçak kemiğe dayandığında, büyük küresel sorunları aşmada etkili biçimde iş birliği yapabileceğimizi kanıtlıyor. Ancak bu başarı aynı zamanda, yapılması gereken daha fazla şeyin kaldığını zamanında hatırlatıyor. COVAX ve aşı eşitliğine bağlı diğer uluslararası kuruluşlar, hükümetlerin, endüstrinin ve sivil toplumu yardımı olmadan salgını sona erdiremezler. Birlikte çalışarak, Covid-19 salgınının kontrolünü kesin olarak kırma şansına sahibiz. Bundan olabildiğinde istifade etmeliyiz.