CGTN / Cömert Otorbayev (Eski Kırgızistan Dışışleri Bakanı, Beijing Normal Üniversitesi Kuşak Yol Okulu’nun seçkin bir profesörü ve Nizami Gencevi Uluslararası Merkezi’nin üyesi)

Geçen hafta, Çin ve Avrupa arasındaki yenilikçi demir yolu yük köprüsü için bir dönüm noktasıydı. 29 Mart 2011 tarihinde, tam on yıl önce, ilk tren Chongqing-Duisburg rotasında hareket etti. O zaman, bu deneyim birçoğu tarafından şaka gibi algılandı. Fakat o andan itibaren Avrasya demir yolu devriminin yeni çağı başladı.

Geçen yıl bu ekonomik güç merkezleri arasında demir yolu teslimatlarında başka bir rekor kırıldı. Devlete ait demir yolu işletmecisi Çin Demir Yolu Ekspresi verilerine göre, geçen yıl bu rotada bir önceki yıla nazaran yüzde 50 artışla 12 bin 400 sefer düzenlendi. Bu seferlerde, önceki yıla göre yüzde 56 artışla, 1,13 milyon 20 ayak uzunluğunda konteyner (TEU) mal taşındı. Bu yıl yeni “rekorların” tekrar kırılması oldukça yüksek olasılık.

Çin Ticaret Bakanlığı verilerine göre, bu yılın başından 11 Şubat’taki Bahar Festivali arifesine kadar Çin-Avrupa yük trenleri 1.590 sefer yaptı. 150 bin TEU’luk mal nakliyesi, geçen yıl aynı döneme göre yüzde 93 ve yüzde 103 daha yüksek. 

Rekor hacimdeki demir yolu trafiği, hava yolu ulaşımından çok daha ucuz ve deniz yolu taşımacılığından çok daha hızlı olduğu gerçeğiyle açıklanıyor. Malların, Çin’den Avrupa’ya nakliyesinin maliyeti hava yolu taşımacılığının yaklaşık yüzde 20’sine denk düşmektedir. Demir yolu taşımacılığı aynı zamanda deniz yolu taşımacılığından yüzde 80 daha az zaman almaktadır. Örneğin, geçen yıl kasım ayında, Amazon’un Shanghai kentinde bulunan deposundaki yüklerin Almanya’nın Duisburg kentine gönderilmesi sadece 11 gün aldı. Mal teslimatının hızı, klasik deniz yolu taşımacılığından daha hızlı olmasını gerektiren Çin’in yüksek değerli mallarının ihracatının yükselmesi için önemli.  

Bu büyük trafiğin yarısının kısa süre önce inşa edilen Kazakistan’daki demir yolu hattından geçmesi dikkate değerdir. Kazakistan milli demir yolu şirketi Kazakistan Temir Zholy’ye (KTZ) göre, Çin ve Kazakistan arasındaki sınırdan geçen nakliye trafiği geçen yıl yüzde 50 artışla 20 milyon tonu geçti. Taşınan malların hacmi yaklaşık 500 bin TEU’ya ulaştı. Her gün ortalama, 30 tren ya da 2 bin vagon sınır istasyonlarından geçiş yaptı.

ÇİN VE AVRUPA ARASINDAKİ DEMİR YOLU YÜK KÖPRÜSÜ İÇİN BİR DÖNÜM NOKTASI

Çin ile Kazakistan arasındaki Dostyk-Alashankou ve Altynkol -Khorgos iki sınır kapısından taşınan mal hacmi o kadar yükseldi ki kapasitelerini aştı. 1 Mart itibarıyla Kazakistan, Çin-Avrupa trenleri kapasitesini serbest bırakmak için Çin ile olan sınırındaki mal hareketlerini dondurmak zorunda kaldı. Bu ertelemenin sebebi, sınır geçişindeki aşırı yoğunluktu. Ulusal demir yolu şirketi KTZ, “istasyonlarda bekleyen tren sayısının arttığını ve bunun Kazakistan’ın ana hat ağını negatif olarak etkilediğini, şu anda 12 bin vagonun yüklü olarak beklediğini” açıkladı.

Bu yüzden ilk kez Çin ve Avrupa arasındaki tren sayısı Kazakistan demir yollarının kapasitesini aştı. Benzer bir durum, Rusya topraklarındaki demir yolu ulaşımında da gözlendi. Bütün bunlar, Orta Asya ve Rusya’da demir yolu ulaşım altyapısının geliştirilmeye başlamasının gerekli olduğu anlamına geliyor.

Bu güzergâhlar boyunca demir yolu taşımacılığının gelişimiyle ilgili olarak Çin, uzun vadeli ve iddialı bir plan geliştirmeye başladı. Ancak, Rusya ve Kazakistan, mevcut demir yolu hatları sınırlarında bulunuyorsa, bu güzergâhta trafiği neredeyse dört kat artırmayı başarmak mümkün müdür? Bu nasıl yapılacak?

Bu durumda bölgesel lider olarak Çin, güzergâh boyunca tüm ülkelerle mevcut olan demir yolu hatlarının modernleştirilmesini ve yeni demir yolu inşasını önerebilir ve aktif olarak destekleyebilir. Avrasya coğrafyası, bu sefer Orta Asya’nın güneyinden bir demir yolu rotasının ekonomik olarak uygulanabilir olacağını belirleyebilir.

Yeni bir ulaşım koridoru açmak, Çin’den Kırgızistan topraklarından Özbekistan’a sadece yaklaşık 268 kilometre yeni bir demir yolu hattı yapımını gerektirecek. Çin’in demir yolu ağları ve Orta Asya’yı yeni bir “güney” rotasına bağlayarak, yeni bir demir yolu atılımı için büyük fırsatlar doğacaktır. Sadece Avrupa’ya değil, aynı zamanda diğer büyük piyasalara da. 

Bu yeni demir yolu hattı, Özbekistan, Türkmenistan ve Afganistan’daki mevcut ve yeni yapılacak demir yolu ağlarına bağlanabilir. Bu hat otomatik olarak üç yöne bağlanacaktır: 1- Hint Okyanusu’na erişimi olan Hindistan ve Pakistan. 2- Karadeniz’e erişimi olan Azerbaycan ve Gürcistan. 3- Akdeniz ve Karadeniz ve ötesinde Avrupa’ya erişimi olan İran ile Türkiye’ye. Yapılan hesaplamalar, bu yeni demir yolu hattının, mevcut demir yolu hatlarıyla kıyaslandığında, Çin’den Güney Avrupa’ya giden hattı 900 kilometre kadar kısaltacağını ve teslimat süresinin, 7-8 güne düşeceğini gösteriyor.

Çin ve Avrupa’yı birbirine bağlayan Avrasya demir yolu köprüsünün on yıllık faaliyetinin ana sonucu, bu küresel projenin yüksek karlılığı ve beklentilerini kanıtladı. Avrupa’ya ilaveten, bu yeni ticaret güzergâhından faydalananlar, Çin’in iç kesimlerindeki eyaletler ve yüzyıllardır karayla kuşatılan Orta Asya ülkeleri olacak. Çok yakında bu karayla çevrili bölgeler, farklı ekonomik güç merkezleri arasında doğal karadan bağlı köprüler haline gelecekler.